भूगर्भीय कालखंडातील प्लीस्टोसीन युगात (Pleistocene epoch) अंतराळातून आलेल्या प्रचंड उल्कापाताच्या (Meteorite impact) आघातामुळे बेसाल्ट खडकामध्ये निर्माण झालेले आणि बुलढाणा जिल्ह्यात स्थित असलेले आंतरराष्ट्रीय ख्यातीचे भूवैज्ञानिक वारसा स्थळ (Geo-heritage site) कोणते?
EN
Which internationally renowned geo-heritage site, located in Buldhana district, was created in the basaltic bedrock during the Pleistocene epoch due to a hyper-velocity meteorite impact?
योग्य उत्तर पर्याय 2 (लोणार सरोवर / Lonar Lake) आहे.
सविस्तर भौगोलिक विश्लेषण:
•
लोणार विवर (Lonar Crater): बुलढाणा जिल्ह्यातील लोणार तालुक्यात स्थित असलेले हे सरोवर सुमारे ५०,००० ते ५२,००० वर्षांपूर्वी (प्लीस्टोसीन कालखंडात) एका महाकाय अशनी/उल्केच्या पृथ्वीवरील टक्करीने तयार झाले.
•
भौगोलिक वैशिष्ट्ये:
•
सरोवराचा व्यास सुमारे १.८३ किमी आणि खोली सुमारे १३७ ते १५० मीटर आहे.
•
हे जगातील बेसाल्ट खडकामध्ये उल्कापाताने निर्माण झालेले एकमेव खारे सरोवर (Meteorite Impact Crater in Basalt) आहे.
•
याच्या पाण्यात सोडिअम कार्बोनेट व बायकार्बोनेटचे प्रमाण जास्त असल्याने पाणी एकाच वेळी खारट व अल्कधर्मी (Brine & Alkaline) आहे.
•
भारतीय भूवैज्ञानिक सर्वेक्षण विभागाने (GSI) याला राष्ट्रीय भूवैज्ञानिक वारसा स्थळ घोषित केले आहे.
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पोवई सरोवर: मुंबई येथील कृत्रिम गोड्या पाण्याचे सरोवर.
•
वेण्णा सरोवर: महाबळेश्वर (सातारा) येथील पर्यटन आकर्षण असलेले मानवनिर्मित गोड्या पाण्याचे सरोवर.
•
गणेश तलाव: स्थानिक तलाव.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
लोणार सरोवराच्या खडकांमध्ये उल्कापाताच्या प्रचंड उष्णता व दाबामुळे निर्माण झालेले 'मास्केलिनाइट' (Maskelynite) हे काचसदृश खनिज आढळते, जे सामान्यतः केवळ चंद्रावरील खडकांत किंवा उल्का विवरांमध्येच आढळते.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option 2 (Lonar Lake).
Detailed Geomorphological Analysis:
•
Lonar Crater Lake: Located in Buldhana district of Maharashtra, Lonar is a world-famous geo-heritage site created by a hyper-velocity meteorite strike during the Pleistocene epoch (approx. 50,000 to 52,000 years ago).
•
Physical Dimensions: It has an average diameter of 1.83 km and a depth of about 137 to 150 meters with steep crater rim walls.
•
Scientific Rarity: It is the only known extraterrestrial impact crater formed in continental flood basalt anywhere on Earth.
•
It contains saline and highly alkaline water (pH ~10.5) rich in carbonates and fluorides, supporting unique extremophilic microbial ecologies.
Distractor Analysis:
•
Powai Lake: Artificial freshwater lake in Mumbai built in 1891.
•
Venna Lake: Man-made lake built by Appasaheb Maharaj in 1842 at Mahabaleshwar.
•
Ganesh Lake: Local water body.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
The impact pressure transformed plagioclase feldspar in basalt into Maskelynite (a diaplectic glass), a shock-metamorphic mineral commonly identified in lunar samples and meteorite strike zones.