खालीलपैकी कोणते उपयोजन हे दूरस्थ संवेदन प्रणाली द्वारे करू शकतो ? अ) कृषि पाणी व्यवस्थापन ब) पीक प्रणाली विश्लेषण क) बागायती पीक क्षेत्र अंदाज आणि देखरेख ड) पीक क्षेत्र आणि उत्पादन अंदाज
EN
Which of the following applications can be performed using Remote Sensing systems?
a. Agricultural water management
b. Cropping system analysis
c. Horticultural crop area estimation and monitoring
d. Crop acreage and production estimation
योग्य उत्तर: पर्याय (४) अ, ब, क आणि ड
स्पष्टीकरण:
•
कृषी क्षेत्रामध्ये उपग्रह आधारित सुदूर संवेदन (Remote Sensing) तंत्रज्ञानाचा वापर अत्यंत विस्तृत प्रमाणावर केला जातो:
•
अ) कृषी पाणी व्यवस्थापन (Agricultural water management): कालवे, धरणांचे पाणी, जमिनीतील ओलावा (Soil Moisture) आणि बाष्पोत्सर्जनाचे (Evapotranspiration) मोजमाप करून पाण्याचे योग्य नियोजन करणे.
•
ब) पीक प्रणाली विश्लेषण (Cropping system analysis): विविध हंगामांमधील पीक पद्धती, बहु-पीक पद्धती आणि पिकांची फेरपालट यांचा अभ्यास करणे.
•
क) बागायती पीक क्षेत्र अंदाज आणि देखरेख (Horticultural crop area estimation and monitoring): फळबागा, भाज्या आणि बागायती पिकांचे क्षेत्र मोजणे (उदा. इस्रोचा 'चमन' - CHAMAN प्रकल्प).
•
ड) पीक क्षेत्र आणि उत्पादन अंदाज (Crop area estimation and production forecast): पिकांची लागवड किती हेक्टरवर झाली आहे आणि काढणीच्या आधीच उत्पादनाचा अचूक अंदाज वर्तवणे (उदा. FASAL प्रकल्प).
•
म्हणून वरील चारही उपयोजने रिमोट सेन्सिंगद्वारे यशस्वीपणे केली जातात.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
भारतात कृषी उत्पादनाच्या अंदाजासाठी इस्रो आणि कृषी मंत्रालय FASAL (Forecasting Agricultural output using Space, Agro-meteorology and Land based observations) आणि बागायतीसाठी CHAMAN प्रकल्प राबवतात.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (4) a, b, c, and d
Explanation:
•
Satellite Remote Sensing provides extensive operational applications across modern precision agriculture:
•
(a) Agricultural Water Management: Monitoring soil moisture, canal network distribution, crop water stress, and irrigation scheduling using multispectral and thermal sensors.
•
(b) Cropping System Analysis: Analyzing multi-temporal crop rotations, crop intensification, fallow land distribution, and cropping indices over seasons.
•
(c) Horticultural Crop Area Estimation and Monitoring: Accurate mapping and site suitability evaluation for fruits, vegetables, and spices (e.g., Mission CHAMAN).
•
(d) Crop Area Estimation and Production Forecasting: Early pre-harvest acreage estimation and yield modeling using satellite vegetation indices (e.g., FASAL program).
•
Hence, all four applications are routinely executed using remote sensing technology.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Key national space-agriculture missions in India: FASAL (Crop forecasting), NADAMS (Drought assessment), and CHAMAN (Horticulture assessment).