खालीलपैकी भारतातील लोकसंख्यावाढीची कारणे कोणती आहेत ? अ) जन्मदर व मृत्यूदरातील तफावत ब) विवाहाची सार्वत्रिकता क) लहान वयात विवाह ड) बहुपत्नित्व पर्यायी उत्तरे : 1: फक्त अ 2: अ आणि क 3: अ, क आणि ड 4: वरीलपैकी सर्व
EN
Which of the following are causes of population growth in India?
a) Disparity between birth rate and death rate b) Universality of marriage
c) Early marriage / child marriage d) Polygamy
Answer options:
1: Only a
2: a and c
3: a, c and d
4: All of the above
योग्य उत्तर वरीलपैकी सर्व (पर्याय 4) आहे.
•
भारतातील लोकसंख्या वाढीची प्रमुख कारणे:
•
अ) जन्मदर व मृत्यूदरातील तफावत: आधुनिक आरोग्य सुविधांमुळे मृत्यूदरात झपाट्याने घट झाली, परंतु जन्मदर तुलनेने उच्च राहिल्याने प्रचंड लोकसंख्या वाढ झाली.
•
ब) विवाहाची सार्वत्रिकता (Universality of marriage): भारतात विवाह ही सामाजिक व धार्मिक अनिवार्य बाब मानली गेल्यामुळे विवाहाचे प्रमाण 100% च्या जवळपास आहे.
•
क) कमी वयात विवाह (Early marriage): कमी वयात विवाह झाल्याने स्त्रियांचा प्रजननक्षम काळ (Fertility span) वाढतो, परिणामी जन्मदर वाढतो.
•
ड) बहुपत्नित्व (Polygamy): काही विशिष्ट समुदाय किंवा पारंपारिक रचनेमध्ये बहुपत्नीत्वामुळे एका कुटुंबात संततीचे प्रमाण जास्त राहते.
•
हे सर्व घटक भारतात लोकसंख्या वाढीसाठी कारणीभूत ठरले आहेत.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
जनसांख्यिकीय संक्रमणाच्या दुसऱ्या टप्प्यात (Second Stage of Demographic Transition) मृत्यूदर वेगाने घसरतो तर जन्मदर उच्च राहतो, ज्याला 'लोकसंख्येचा विस्फोट' (Population Explosion) म्हणतात. भारत 1951 ते 1981 या काळात या टप्प्यातून गेला.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is All of the above (Option 4).
•
Causes of High Population Growth in India:
•
a) Disparity between birth rate and death rate: Rapid plunge in mortality due to public healthcare accompanied by persistent high fertility resulted in a massive natural demographic gap.
•
b) Universality of marriage: Cultural institution viewing marriage as an almost compulsory life stage.
•
c) Early age of marriage: Lengthens the reproductive lifecycle of women, directly boosting total fertility.
•
d) Polygamy: Historically contributed to higher cumulative birth numbers within specific family structures.
•
All factors have demographically contributed to India's population growth.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
India underwent the second stage of demographic transition ('population explosion') between 1951 and 1981, characterized by falling death rates alongside stubbornly high birth rates.