खालीलपैकी कोणते जमिनीच्या उपविभागणी आणि तुकडे होण्याचे तोटे आहेत ? (a) जमिनीची नासाडी (b) प्रच्छन्न बेरोजगारी (c) जमीन व्यवस्थापन सोपे करणे (d) कमी उत्पादकता पर्यायी उत्तरे :
EN
Which of the following are disadvantages of land subdivision and fragmentation?(a) Land degradation (b) Disguised unemployment (c) Simplification of land management (d) Lower productivity Alternative Answers:
योग्य उत्तर: पर्याय (2) केवळ (a), (b) आणि (d).
स्पष्टीकरण:
•
जमिनीचे उपविभागणी व तुकडीकरण (Sub-division and Fragmentation of Land):
•
वारसाहक्काच्या कायद्यामुळे पिढ्यानपिढ्या जमिनीचे लहान लहान तुकडे पडतात.
•
(a) जमिनीची नासाडी: शेताच्या सीमा, बांध, कुंपण आणि पायवाटा घालण्यात मौल्यवान शेतजमिनीचा मोठा भाग वाया जातो (तोटा).
•
(b) प्रच्छन्न बेरोजगारी (Disguised Unemployment): लहान तुकड्यांवर कुटुंबातील अनेक लोक काम करतात, परंतु त्यांची सीमांत उत्पादकता शून्य असते (तोटा).
•
(c) जमीन व्यवस्थापन सोपे करणे (चूक): तुकडीकरणामुळे जमीन व्यवस्थापन सोपे होत नाही, उलट ते अधिक क्लिष्ट, खर्चिक आणि गैरसोयीचे बनते. त्यामुळे हा 'तोटा' नसून चुकीचे विधान आहे.
•
(d) कमी उत्पादकता: लहान तुकड्यांवर आधुनिक ट्रॅक्टर, सिंचन आणि तंत्रज्ञानाचा वापर करता येत नसल्याने दर हेक्टरी उत्पादकता घटते (तोटा).
•
त्यामुळे तोटे (a), (b) आणि (d) हे आहेत.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
तुकडीकरण रोखण्यासाठी महाराष्ट्र सरकारने 'मुंबई जमीन महसूल आणि तुकडे बंदी व तुकडे जोड कायदा, 1947' (Prevention of Fragmentation and Consolidation of Holdings Act) लागू केला आहे.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (2) Only (a), (b) and (d).
Explanation:
•
Disadvantages of Land Sub-division and Fragmentation:
•
(a) Wastage of land: Significant productive arable land is wasted in erecting field boundaries, ridges, bunds, and access tracks across fragmented plots.
•
(b) Disguised unemployment: Marginal holdings absorb surplus household family labor whose marginal physical product is virtually zero.
•
(c) Simplification of land management (Incorrect): Fragmentation makes farm supervision and management highly cumbersome, costly, and inefficient rather than simple.
•
(d) Lower productivity: Prevents the economic deployment of modern farm mechanization (tractors, harvesters, tube-well irrigation), leading to depressed per-hectare yields.
•
Hence, (a), (b), and (d) are legitimate disadvantages.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
To counteract land fragmentation, Maharashtra enforces the Bombay Prevention of Fragmentation and Consolidation of Holdings Act, 1947.