मृदा निर्मीतीचे खालीलपैकी निष्क्रीय घटक कोणते आहेत ? अ) मूळ सामुग्री (मूळ खडक आणि खनिजे) ब) प्रदेशाची स्वाभाविक रचना क) वनस्पती आणि जीव ड) वेळ पर्यायी उत्तरे :
EN
Which of the following are the passive soil forming factors?
(a) Parent material (Rocks and minerals)
(b) Topography
(c) Vegetation and organisms
(d) Time
Alternative Answers:
योग्य उत्तर: पर्याय 4 (फक्त अ, ब आणि ड)
स्पष्टीकरण:
हॅन्स जेनी (Hans Jenny, 1941) यांच्या मृदानिर्मितीच्या समीकरणानुसार:
\[S = f(cl, o, r, p, t)\]
मृदानिर्मिती घटकांचे दोन मुख्य वर्गांत वर्गीकरण केले जाते:
1.
सक्रिय घटक (Active Soil Forming Factors): जे घटक मृदानिर्मितीसाठी ऊर्जा व प्रेरणा पुरवतात:
•
हवामान (Climate - cl): तापमान आणि पर्जन्य.
•
जीवसृष्टी / वनस्पती व प्राणी (Organisms / Biosphere - o): वनस्पती, सूक्ष्मजीव आणि मानव (विधान क).
2.
निष्क्रीय घटक (Passive Soil Forming Factors): ज्या मूळ पदार्थावर व परिस्थितीवर सक्रिय घटक कार्य करतात:
•
मूळ खडक / सामग्री (Parent Material - p): खडक आणि खनिजे (विधान अ).
•
भूरूप / स्वाभाविक रचना (Topography / Relief - r): जमिनीचा उतार आणि उंची (विधान ब).
•
काळ / वेळ (Time - t): मृदानिर्मितीसाठी लागणारा कालावधी (विधान ड).
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
सक्रिय घटक (Active): हवामान (Climate) + जीवसृष्टी/वनस्पती (Organisms).
•
निष्क्रीय घटक (Passive): मूळ खडक (Parent material) + भूरचना/उतार (Topography) + वेळ (Time).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 4 (only (a), (b) and (d))
Explanation:
According to Hans Jenny's fundamental soil-forming equation:
\[S = f(cl, o, r, p, t)\]
Soil forming factors are grouped into two distinct categories:
1.
Active Factors: Dynamic agents that supply energy and drive pedogenic reactions:
•
Climate (\(cl\)): Precipitation and temperature.
•
Organisms/Vegetation (\(o\)): Microbes, vegetation, fauna, and human activity (Statement c).
2.
Passive Factors: Represent the initial mass and conditions acted upon by the active factors:
•
Parent material (\(p\)): Rocks and minerals (Statement a).
•
Topography/Relief (\(r\)): Slope, elevation, and drainage landscape (Statement b).
•
Time (\(t\)): Duration of soil pedogenesis (Statement d).
Thus, the passive factors are (a), (b), and (d).
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Active factors = Climate + Biosphere (Vegetation & Organisms). Passive factors = Parent Material + Topography + Time.