🎯
लक्ष्य परीक्षा
संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा
⏱️
अपेक्षित वेळ
३० ते ४५ सेकंद
⚖️
गुणदान पद्धत
+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह
📊
काठिण्य पातळी
मध्यम (७४% अचूकता)
भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था MPSC Pre 2022 MEDIUM

खालीलपैकी कोणत्या समित्यांमध्ये संसदेच्या दोन्हीही सभागृहांच्या प्रतिनिधींचा समावेश असतो ? अ) अनुसूचित जाती व अनुसूचित जमाती यांच्या कल्याणासाठी समिती ब) महिला सबलीकरण समिती क) कामकाज सल्लागार समिती ड) विशेषाधिकार समिती (e) अंदाज समिती पर्यायी उत्तरे :

EN Which of the following committees include representatives from both Houses of Parliament? a) Committee on the Welfare of Scheduled Castes and Scheduled Tribes b) Committee on Empowerment of Women c) Business Advisory Committee d) Committee on Privileges e) Estimates Committee Alternative answers:
💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:
A
अ , ब आणि ड
a, b and d
B
फक्त ब आणि क
Only b and c
C
क , ड आणि (e)
c, d and e
D
फक्त अ आणि ब
Only a and b
जाहिरात • ADVERTISEMENT
verified योग्य उत्तर: पर्याय (4) - सविस्तर स्पष्टीकरण

अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमाती कल्याण समिती​

• समितीमध्ये 30 सदस्यांचा समावेश असतो.
• एकल हस्तांतरणीय मताद्वारे प्रमाणशीर प्रतिनिधित्वाच्या पद्धतीनुसार लोकसभा तिच्या सदस्यांमधून 20 निवडून देते.
• राज्यसभा तिच्या सदस्यांमधून 10 निवडते.
• समितीचा कार्यकाळ एक वर्षापेक्षा जास्त नसतो.
• यासाठी राष्ट्रीय अनुसूचित जाती आयोग आणि अनुसूचित जमातीसाठी राष्ट्रीय आयोगाच्या अहवालांचा विचार केला जातो.
• हे अनुसूचित जाती आणि जमातींच्या कल्याणाशी संबंधित सर्व बाबींचे परीक्षण करते, जसे की घटनात्मक आणि वैधानिक संरक्षणाची अंमलबजावणी, कल्याणकारी कार्यक्रमांचे कार्य इ.

महिला सक्षमीकरणासाठी संसदीय समिती

• 1997 मध्ये महिला सक्षमीकरणासाठी संसदीय समिती स्थापन करण्यात आली.
• त्यात 30 सदस्य असतात:
• लोकसभेतून (कनिष्ठ सभागृह) 20 सदस्य सभापती नामनिर्देशित करतात
• राज्यसभेतून (वरिष्ठ सभागृह) राज्यसभेचे अध्यक्ष 10 सदस्य नामनिर्देशित करतात
• कॅबिनेट मंत्री समित्यांचा सदस्य असू शकत नाही.
• समितीच्या सदस्यांचा कार्यकाळ एक वर्षांपेक्षा जास्त नसतो.
• हे राष्ट्रीय महिला आयोगाच्या अहवालांचा विचार करते आणि सर्व क्षेत्रात महिलांना दर्जा, प्रतिष्ठा आणि समानता मिळवून देण्यासाठी केंद्र सरकारने केलेल्या उपाययोजनांचे परीक्षण करते.

कामकाज सल्लागार समिती​

• ही समिती सभागृहाच्या कार्यक्रमाचे व वेळापत्रकाचे नियमन करते.
• सरकारने सभागृहासमोर आणलेल्या विधी आणि इतर कामकाजाच्या व्यवहारासाठी वेळ दिला जातो.
• लोकसभा समितीमध्ये अध्यक्ष असलेल्या सभापतींसह 15 सदस्य असतात.
• राज्यसभेत त्याचे पदसिद्ध अध्यक्ष म्हणून अध्यक्षांसह 11 सदस्य असतात.

विशेषाधिकार समिती

• या समितीचे कार्य अर्धन्यायिक स्वरूपाचे असते.
• हे सभागृह आणि सदस्यांच्या विशेषाधिकारांच्या उल्लंघनाच्या प्रकरणांची तपासणी करते आणि योग्य कारवाईची शिफारस करते.
• लोकसभेच्या समितीमध्ये 15 सदस्य असतात, तर राज्यसभेच्या समितीमध्ये 10 सदस्य असतात​.

आचार समिती

• ही समिती 1997 मध्ये राज्यसभेत आणि 2000 मध्ये लोकसभेत स्थापन करण्यात आली होती.
• ती संसदेच्या सदस्यांची आचारसंहिता लागू करते.
• हे गैरवर्तनाच्या प्रकरणांची तपासणी करते आणि योग्य कारवाईची शिफारस करते. त्यामुळे ते संसदेत शिस्त आणि शिष्टाचार राखण्यास वचनबद्ध आहे.
format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)
✗ पर्याय (1) अ , ब आणि ड (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
⚠️ पर्याय (2) फक्त ब आणि क (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
⚠️ पर्याय (3) क , ड आणि (e) (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
✓ पर्याय (4) फक्त अ आणि ब (अचूक उत्तर): हे सभागृह आणि सदस्यांच्या विशेषाधिकारांच्या उल्लंघनाच्या प्रकरणांची तपासणी करते आणि योग्य कारवाईची शिफारस करते.
💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.
assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'संसदीय कार्यपद्धती, नियम व समित्या' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
MPSC संयुक्त गट-क मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)
quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
MPSC संयुक्त गट-ब मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)
quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (GS-2: भारतीय संविधान व राजकारण)
quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विशेष चाचणी ०१
quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण
menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: संसदीय कार्यपद्धती, नियम व समित्या

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'संसदीय कार्यपद्धती, नियम व समित्या' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र. परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1 परीक्षेतील अभ्यासक्रम: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयांतर्गत 'संसदीय कार्यपद्धती, नियम व समित्या' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2 तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3 मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4 वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5 उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.
📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयातील 'संसदीय कार्यपद्धती, नियम व समित्या' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)
हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more
हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.
'संसदीय कार्यपद्धती, नियम व समित्या' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more
या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.
MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more
MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.
quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)
जाहिरात • ADVERTISEMENT
💬 या प्रश्नाबाबत काही शंका आहे का?
आमच्या MPSC शिक्षक व विषय तज्ञांशी थेट व्हॉट्सअॅपवर चर्चा करा.
व्हॉट्सअॅपवर शंका विचारा 💬
📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →