खालीलपैकी कोणत्या समितीने द्विस्तरीय पंचायती राज व्यवस्था सुचवला?
EN
Which of the following committees recommended a two-tier Panchayati Raj system?
अचूक उत्तर: पर्याय (२) अशोक मेहता समिती
पंचायत राज अभ्यासाच्या ऐतिहासिक समित्यांनुसार पर्याय (२) अशोक मेहता समिती हे अचूक उत्तर आहे.
सविस्तर विश्लेषण:
•
पर्याय (२) अचूक उत्तर: केंद्र सरकारने डिसेंबर १९७७ मध्ये नेमलेल्या अशोक मेहता समितीने (Ashok Mehta Committee) ऑगस्ट १९७८ मध्ये सादर केलेल्या अहवालात त्रिस्तरीय ऐवजी द्विस्तरीय पंचायत राज व्यवस्थेची (Two-tier Panchayati Raj system) शिफारस केली:
१.
जिल्हा परिषद (Zilla Parishad): जिल्हा स्तरावर.
२.
मंडळ पंचायत (Mandal Panchayat): १५,००० ते २०,००० लोकसंख्येच्या खेड्यांच्या समूहासाठी (ग्रामपंचायत स्तर वगळून).
•
पर्याय (१) चुकीचा: बलवंतराय मेहता समितीने (१९५७) त्रिस्तरीय व्यवस्थेची (ग्रामपंचायत, पंचायत समिती, जिल्हा परिषद) शिफारस केली.
•
पर्याय (३) चुकीचा: वसंतराव नाईक समितीने (१९६०-६१) महाराष्ट्रासाठी त्रिस्तरीय व्यवस्थेची शिफारस केली.
•
पर्याय (४) चुकीचा: डॉ. एल. एम. सिंघवी समितीने (१९८६) पंचायत राजला घटनात्मक दर्जा देण्याची आणि ग्रामसभेला बळकटी देण्याची शिफारस केली.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
📌 MPSC परीक्षा टीप: अशोक मेहता समितीच्या (१९७८) प्रमुख शिफारशी:
१.
द्विस्तरीय रचना (जिल्हा परिषद व मंडळ पंचायत).
२.
जिल्हा परिषद हे विकेंद्रीकरणाचे मुख्य केंद्र असावे.
३.
राजकीय पक्षांना सर्व स्तरांवर अधिकृत निवडणूक लढविण्यास परवानगी असावी.
४.
पंचायतींना कर आकारणीचे सक्तीचे अधिकार द्यावेत.
५.
नियमित निवडणुकांसाठी राज्यघटनेत तरतूद असावी.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (2) Ashok Mehta Committee
In the institutional evolution of Panchayati Raj, Option (2) Ashok Mehta Committee is the correct answer.
Detailed Analysis:
•
Option (2) is correct: Appointed by the Janata Party Government in December 1977, the Ashok Mehta Committee submitted its report in August 1978 recommending replacing the 3-tier structure with a two-tier Panchayati Raj system:
1.
*Zilla Parishad:* At the district level as the pivot of planning and administration.
2.
*Mandal Panchayat:* At the base, covering a cluster of villages with a combined population of 15,000 to 20,000.
•
Option (1) is incorrect: Balwantrai Mehta Committee (1957) recommended a three-tier system (Gram Panchayat, Panchayat Samiti, Zilla Parishad).
•
Option (3) is incorrect: Vasantrao Naik Committee (1960–61) recommended a 3-tier system for Maharashtra.
•
Option (4) is incorrect: L. M. Singhvi Committee (1986) recommended constitutional status and village reorganization.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
📌 MPSC Exam Tip: Key Recommendations of Ashok Mehta Committee (1978):
•
Two-tier system (Zilla Parishad and Mandal Panchayat).
•
Open participation of recognized political parties at all levels.
•
Compulsory taxation powers to mobilize independent revenue.
•
Social audit by a committee of legislature.