संयुक्त राष्ट्र विकास कार्यक्रमाच्या (UNDP) जागतिक मानव विकास अहवालाचा (HDR) भाग म्हणून खालीलपैकी कोणते निर्देशांक नियमितपणे प्रसिद्ध केले जातात? १. असमानता-समायोजित मानव विकास निर्देशांक (Inequality-adjusted HDI - IHDI) २. लिंग विकास निर्देशांक (Gender Development Index - GDI) ३. लिंग असमानता निर्देशांक (Gender Inequality Index - GII) ४. बहुआयामी दारिद्र्य निर्देशांक (Multidimensional Poverty Index - MPI) ५. जागतिक नाविन्यता निर्देशांक (Global Innovation Index - GII) खालीलपैकी योग्य पर्याय निवडा:
EN
Which of the following composite indices form an integral part of the global Human Development Report (HDR) published by UNDP?
1. Inequality-adjusted Human Development Index (IHDI)
2. Gender Development Index (GDI)
3. Gender Inequality Index (GII)
4. Multidimensional Poverty Index (MPI)
5. Global Innovation Index (GII)
Select the correct option from the following:
योग्य उत्तर केवळ १, २, ३ आणि ४ (पर्याय ४) आहे.
सविस्तर विश्लेषण:
1.
UNDP चे मानव विकास अहवालातील (HDR) ५ प्रमुख निर्देशांक:
•
१. मानव विकास निर्देशांक (HDI): १९९० पासून.
•
२. असमानता-समायोजित मानव विकास निर्देशांक (IHDI): २०१० पासून लागू (असमानतेमुळे होणारे HDI चे नुकसान मोजतो).
•
३. लिंग विकास निर्देशांक (GDI): महिला व पुरुषांमधील HDI मूल्यांचे गुणोत्तर मोजतो.
•
४. लिंग असमानता निर्देशांक (GII): २०१० पासून लागू (मातृत्व आरोग्य, सक्षमीकरण आणि श्रम सहभागातील विषमता मोजतो).
•
५. बहुआयामी दारिद्र्य निर्देशांक (MPI): २०१० पासून लागू (आरोग्य, शिक्षण आणि राहणीमानातील वंचितांचे मोजमाप).
2.
जागतिक नाविन्यता निर्देशांक (Global Innovation Index - ५ का चुकीचा आहे?):
•
हा निर्देशांक UNDP द्वारे प्रसिद्ध केला जात नाही.
•
हा निर्देशांक जागतिक बौद्धिक संपदा संघटना (WIPO - World Intellectual Property Organization) द्वारे कॉर्नेल विद्यापीठ आणि INSEAD च्या सहकार्याने दरवर्षी प्रसिद्ध केला जातो.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
कमिशन संक्षिप्त रूपांचा (Short forms) वापर करून संभ्रम निर्माण करते: UNDP च्या अहवालातील 'GII' म्हणजे Gender Inequality Index; तर WIPO प्रसिद्ध करतो तो 'GII' म्हणजे Global Innovation Index.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is 1, 2, 3 and 4 only (Option 4).
Detailed Analysis:
1.
Indices in UNDP's Human Development Report (HDR):
•
(1) Human Development Index (HDI): Published since 1990.
•
(2) Inequality-adjusted HDI (IHDI): Introduced in 2010, discounts HDI for internal inequality across dimensions.
•
(3) Gender Development Index (GDI): Measures disparities in HDI achievements between females and males.
•
(4) Gender Inequality Index (GII): Introduced in 2010, capturing gender-based deprivations in reproductive health, empowerment, and labor market participation.
•
(5) Multidimensional Poverty Index (MPI): Jointly with OPHI since 2010, measuring overlapping household deprivations.
2.
Why Global Innovation Index (5) is excluded:
•
The Global Innovation Index (GII) is published annually by the World Intellectual Property Organization (WIPO), in partnership with Portulans Institute, NOT by UNDP.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Beware of identical acronyms: 'GII' in UNDP reports refers to the Gender Inequality Index, whereas 'GII' by WIPO stands for the Global Innovation Index.