अचूक उत्तर: पर्याय (३) मालक आणि नोकर यामधील लेखी करार
सविस्तर विश्लेषण:
भारतीय पुरावा कायदा, १८७२ च्या कलम ७४ आणि ७५ मध्ये अनुक्रमे सार्वजनिक दस्तऐवज (Public documents) आणि खाजगी दस्तऐवज (Private documents) यांचे वर्गीकरण केले आहे:
•
कलम ७४ (सार्वजनिक दस्तऐवज):
१.
सार्वभौम सत्तेच्या, शासकीय संस्थांच्या, कायदेमंडळाच्या, न्यायमंडळाच्या किंवा कार्यकारी मंडळाच्या अधिकृत कृतींचे अभिलेख (उदा. कायदे, न्यायालयीन आदेश).
२.
एखाद्या राज्यात ठेवलेले खाजगी दस्तऐवजांचे सार्वजनिक अभिलेख (उदा. नोंदणी अधिकाऱ्याकडे नोंदलेले मृत्युपत्र, कर विवरणपत्र इत्यादी सार्वजनिक अभिलेखाचा भाग बनतात).
•
कलम ७५ (खाजगी दस्तऐवज): कलम ७४ मधील दस्तऐवज वगळता इतर सर्व दस्तऐवज हे खाजगी दस्तऐवज असतात.
•
मालक व नोकर यामधील करार: हा दोन खाजगी व्यक्तींमधील वैयक्तिक संविदात्मक करार (Private contract) असून तो कोणताही सार्वजनिक दस्तऐवज नाही.
पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय (१) चुकीचा: विधिमंडळाने केलेले कायदे हे अधिकृत सार्वजनिक दस्तऐवज आहेत (कलम ७४(१)).
•
पर्याय (२) चुकीचा: नोंदणीकृत मृत्युपत्राची नोंदणी कार्यालयातील नोंद हा सार्वजनिक अभिलेख असतो.
•
पर्याय (३) बरोबर: मालक आणि नोकर यामधील लेखी करार हा शुद्ध खाजगी दस्तऐवज (Private document) असून तो सार्वजनिक दस्तऐवज नाही.
•
पर्याय (४) चुकीचा: कर विभागाकडे दाखल केलेले कर विवरणपत्र हे शासकीय अभिलेखात जमा असल्याने खाजगी दस्तऐवजाचा सार्वजनिक अभिलेख बनते.
📌 MPSC परीक्षा टीप: भारतीय पुरावा कायदा कलम ७४: सार्वजनिक दस्तऐवज; कलम ७५: खाजगी दस्तऐवज. दोन खाजगी व्यक्तींमधील करार (उदा. मालक-नोकर करार) हा नेहमी 'खाजगी दस्तऐवज' असतो.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (3) Written contract between an employer and employee.
Detailed Analysis:
Sections 74 and 75 of the Indian Evidence Act, 1872 define and distinguish Public and Private documents:
•
Section 74 (Public documents):
1.
Documents forming the acts, or records of the acts of sovereign authority, official bodies and tribunals, and public officers (legislative, judicial, and executive).
2.
Public records kept in any State of private documents (e.g., registered deeds/wills in registrar office, filed tax records).
•
Section 75 (Private documents): All other documents are private documents.
•
Employer-Employee Agreement: A written contract entered into privately between an employer and an employee is purely a private bilateral instrument (Private document under Section 75) and not a public document.
Option Analysis:
•
Option (1) Incorrect: Legislative enactments by the State Government are classic public documents under Section 74(1)(iii).
•
Option (2) Incorrect: A registered will preserved in public registration books constitutes a public record of a private document under Section 74(2).
•
Option (3) Correct: A contract between an employer and employee is strictly a private document under Section 75.
•
Option (4) Incorrect: Tax returns filed with the revenue authorities form part of official tax assessment records.
📌 MPSC Exam Tip: Under Indian Evidence Act Section 74 vs 75, ordinary employment contracts and private agreements between individuals are 'Private Documents'.
