खालीलपैकी कोणाला फळ पिकवणारे संप्रेरक असे म्हणतात ?
EN
Which of the following is called as fruit ripening hormone?
योग्य उत्तर इथिलीन आहे.
मुख्य मुद्दे
•
इथिलीन हे एक वायुरूप वनस्पती हार्मोन आहे जे फळे पिकवण्यामध्ये महत्त्वाची भूमिका बजावते.
•
ते पेशी भित्तिकांचे विघटन, स्टार्चचे साखरेमध्ये रूपांतर आणि क्लोरोफिलचे विघटन गतिमान करते, ज्यामुळे फळे पिकतात.
•
केळी, आंबा आणि टोमॅटो यांसारख्या क्लायमॅक्टेरिक फळांमध्ये, पिकताना इथिलीनचे उत्पादन झपाट्याने वाढते.
•
इथिलीन इतर शारीरिक प्रक्रिया जसे की पानांचे गळणे आणि फुलांचे वृद्धत्व यासाठी देखील जबाबदार आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे
•
इथिलीनचा उपयोग कृषी उद्योगात कापणीनंतर फळे बाजारात वितरण करण्यासाठी कृत्रिमरित्या पिकवण्यासाठी केला जातो.
•
ते वनस्पतींमध्ये 1-अमिनोसायक्लोप्रोपेन-1-कार्बोक्सिलिक ऍसिड (ACC) या मध्यस्थामार्फत अमिनो आम्ल मेथिओनाइनपासून संश्लेषित केले जाते.
•
फळे पिकवण्यामध्ये इथिलीनच्या भूमिकेच्या शोधाने वनस्पती हार्मोन्स आणि त्यांच्या उपयोगांबद्दलच्या समजुतीमध्ये क्रांती घडवून आणली.
अतिरिक्त माहिती
•
ऑक्सिन: ऑक्सिन हे वनस्पती हार्मोन्स आहेत जे पेशी वाढीमध्ये, मुळांच्या निर्मितीमध्ये आणि प्रकाशानुवर्ती हालचालीमध्ये गुंतलेले असतात. इंडोल-3-ऍसिटिक ऍसिड (IAA) एक सामान्य ऑक्सिन आहे.
•
जिबरेलिन: जिबरेलिन हे खोडाची वाढ, बियाणे अंकुरणे आणि फुलण्यास प्रोत्साहन देतात. बियाणे सुप्त अवस्था तोडण्यासाठी आणि विशिष्ट वनस्पतींमध्ये वाढीस उत्तेजित करण्यासाठी ते आवश्यक आहेत.
•
साइटोकिनिन: साइटोकिनिन हे पेशी विभाजन वाढवतात आणि पानांचे वृद्धत्व लांबवतात. ते अंकुर वाढीमध्ये आणि वनस्पतींमधील पोषक तत्वांच्या हालचालीमध्ये देखील गुंतलेले असतात.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
इथिलीन (Ethylene - $) हे वनस्पतींमधील एकमेव वायुरूप संप्रेरक (Gaseous Hormone) असून ते नैसर्गिकरीत्या फळे पिकवण्यास मदत करते. कृत्रिम पिकवण्यासाठी कॅल्शियम कार्बाईड वापरले जाते.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Ethylene.
Key Points
•
Ethylene is a gaseous plant hormone that plays a crucial role in the ripening of fruits.
•
It accelerates the breakdown of cell walls, conversion of starches to sugars, and the degradation of chlorophyll, leading to fruit ripening.
•
In climacteric fruits such as bananas, mangoes, and tomatoes, ethylene production increases sharply during ripening.
•
Ethylene is also responsible for other physiological processes, such as leaf abscission and flower senescence.
Important Points
•
Ethylene is commonly used in the agriculture industry to artificially ripen fruits post-harvest for market distribution.
•
It is synthesized in plants from the amino acid methionine via the intermediate 1-aminocyclopropane-1-carboxylic acid (ACC).
•
The discovery of ethylene's role in fruit ripening revolutionized the understanding of plant hormones and their applications.
Additional Information
•
Auxin: Auxins are plant hormones involved in cell elongation, root initiation, and phototropism. Indole-3-acetic acid (IAA) is a common auxin.
•
Gibberellin: Gibberellins promote stem elongation, seed germination, and flowering. They are essential for breaking seed dormancy and stimulating growth in certain plants.
•
Cytokinin: Cytokinins promote cell division and delay leaf senescence. They are also involved in shoot growth and nutrient mobilization within plants.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Ethylene is the only gaseous phytohormone, naturally responsible for fruit ripening, leaf abscission, and senescence in plants.