जलीय द्रावणात पूर्णपणे आयनीभवन न पावता केवळ अंशतः आयनीभवन (Partial ionization) पावणारे 'सौम्य आम्ल' (Weak Acid) खालीलपैकी कोणते आहे?
EN
Which of the following is categorized as a 'Weak Acid' because it undergoes only partial ionization in aqueous solutions?
बरोबर उत्तर पर्याय (४) आहे.
स्पष्टीकरण:
•
सौम्य आम्ल (Weak Acid): जे आम्ल पाण्यात विरघळल्यावर त्याचे अत्यंत अल्प प्रमाणात (सामान्यतः ५% पेक्षा कमी) आयनीभवन होते आणि द्रावणात कमी प्रमाणात $H^+$ आयन्स मिळतात, त्याला सौम्य आम्ल म्हणतात.
•
ॲसिटिक आम्ल ($CH_3COOH$ / इथॅनोइक ॲसिड): हे एक सेंद्रिय (कार्बनी) आम्ल असून ते पाण्यात अंशतःच विलग होते:
$$CH_3COOH_{(aq)} \rightleftharpoons CH_3COO^-_{(aq)} + H^+_{(aq)}$$
•
म्हणूनच व्हिनेगर (४-८% ॲसिटिक ॲसिड) आपण अन्नात सुरक्षितपणे वापरू शकतो.
इतर पर्यायांचे विश्लेषण (तीव्र आम्ले - Strong Acids):
•
पर्याय १ ($HCl$), पर्याय २ ($H_2SO_4$) आणि पर्याय ३ ($HNO_3$): ही तिन्ही खनिज आम्ले (Mineral acids) पाण्यात १००% पूर्णपणे आयनीभवन पावतात, त्यामुळे ती अत्यंत तीव्र आम्ले (Strong acids) आहेत.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
खनिज आम्ले ($HCl, H_2SO_4, HNO_3$) ही तीव्र आम्ले असतात, तर सर्व सेंद्रिय आम्ले (उदा. सायट्रिक, लॅक्टिक, ॲसिटिक, टार्टारिक) ही सौम्य आम्ले असतात. (अपवाद: कार्बोनिक आम्ल $H_2CO_3$ हे खनिज आम्ल असूनही सौम्य आम्ल आहे).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (4).
Explanation:
•
Weak Acid: An acid that only partially/incompletely dissociates into its constituent ions in an aqueous solution, maintaining dynamic chemical equilibrium between un-ionized molecules and ions ($K_a \ll 1$).
•
Acetic Acid ($CH_3COOH$): Ethanoic acid ionizes only to a small extent (~1–2% in dilute solutions):
$$CH_3COOH_{(aq)} \rightleftharpoons CH_3COO^-_{(aq)} + H^+_{(aq)}$$
•
Owing to this mild dissociation, vinegar (4–8% acetic acid) is safe for human culinary consumption.
Distractor Analysis (Strong Acids):
•
Hydrochloric acid ($HCl$), Sulfuric acid ($H_2SO_4$), and Nitric acid ($HNO_3$) dissociate virtually 100% in water, generating high hydronium ion concentrations.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Strong acids: $HCl, H_2SO_4, HNO_3, HBr, HI, HClO_4$. Weak acids: Acetic acid, Citric acid, and Carbonic acid ($H_2CO_3$).