🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था STI Mains 2015 MEDIUM

राज्यपालांचा खालीलपैकी कोणता स्वेच्छाधीन अधिकार नाही?

EN Which of the following is not a discretionary power of the Governor? 1. Nominating one-sixth (1/6th) of the members to the State Legislative Council. 2. Reserving a bill for the assent of the President. 3. Appointing a Chief Minister when no single party has a clear majority in the Legislative Assembly. 4. Recommending the imposition of President's Rule in the State.

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

राज्य विधान परिषदेत एक शष्टांश सदस्य नामनिर्देशित करणे.

Nominating one-sixth (1/6th) of the members to the State Legislative Council.

राष्ट्रपतींच्या संमतीसाठी विधेयक राखून ठेवणे.

Reserving a bill for the assent of the President.

जेव्हा विधान सभेत कोणत्याही एका पक्षाला स्पष्ट बहुमत नसेल तेव्हा मुख्यमंत्र्यांची नेमणूक करणे.

Appointing a Chief Minister when no single party has a clear majority in the Legislative Assembly.

राज्यात राष्ट्रपती शासन लादण्यासाठी शिफारस करणे.

Recommending the imposition of President's Rule in the State.

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (1) - सविस्तर स्पष्टीकरण

अचूक उत्तर: पर्याय (१) राज्य विधान परिषदेत एक शष्टांश सदस्य नामनिर्देशित करणे.

सविस्तर विश्लेषण:

• विधान परिषदेत १/६ सदस्य नामनिर्देशित करणे (कलम १७१(३)(e)):

• विधानपरिषदेवर साहित्य, विज्ञान, कला, सहकार चळवळ आणि समाजसेवा या क्षेत्रांतील १/६ सदस्य नामनिर्देशित करताना राज्यपाल हा अधिकार स्वेच्छेने वापरू शकत नाहीत.

• हे नामनिर्देशन मंत्रिमंडळाच्या सल्ल्यानुसारच (on the advice of Council of Ministers) करावे लागते; त्यामुळे हा राज्यपालांचा स्वेच्छाधीन अधिकार नाही.

• राज्यपालांचे स्वेच्छाधीन अधिकार (Discretionary Powers):

• पर्याय (२): विधेयक राष्ट्रपतींच्या विचारार्थ राखून ठेवणे (कलम २०० चा घटनात्मक विवेकाधिकार).

• पर्याय (३): त्रिशंकू विधानसभेत मुख्यमंत्री नेमणे (परिस्थितीजन्य विवेकाधिकार).

• पर्याय (४): कलम ३५६ खाली राष्ट्रपती शासनाची शिफारस करणे (घटनात्मक विवेकाधिकार).

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

📌 MPSC परीक्षा टीप:

• विधानपरिषदेत १/६ सदस्यांचे नामनिर्देशन: मंत्रिमंडळाच्या सल्ल्याने (स्वेच्छाधिकार नाही).

• राष्ट्रपती राजवटीची शिफारस व विधेयक राखून ठेवणे: राज्यपालांचे विवेकाधिकार.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option (1) Nominating one-sixth (1/6th) of the members to the State Legislative Council.

Detailed Analysis:

• Nominating 1/6th Members to Legislative Council (Article 171(3)(e)):

• Nominating members from literature, science, art, cooperative movement, and social service is done strictly on the aid and advice of the State Cabinet, NOT at the Governor's personal discretion.

• Genuine Discretionary Powers:

• Option (2): Reserving a bill for the President under Article 200 (Constitutional discretion).

• Option (3): Appointing a CM in a hung assembly (Situational discretion).

• Option (4): Recommending President's Rule under Article 356 (Constitutional discretion).

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

📌 MPSC Exam Tip:

• Nomination of 1/6th MLCs is on Cabinet advice (not discretionary).

• Reserving bills and Article 356 reports are Governor's discretionary powers.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✓ पर्याय (1) राज्य विधान परिषदेत एक शष्टांश सदस्य नामनिर्देशित करणे. (अचूक उत्तर): [gold]**अचूक उत्तर: पर्याय (१) राज्य विधान परिषदेत एक शष्टांश सदस्य नामनिर्देशित करणे.**[/gold]

⚠️ पर्याय (2) राष्ट्रपतींच्या संमतीसाठी विधेयक राखून ठेवणे. (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

⚠️ पर्याय (3) जेव्हा विधान सभेत कोणत्याही एका पक्षाला स्पष्ट बहुमत नसेल तेव्हा मुख्यमंत्र्यांची नेमणूक करणे. (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✗ पर्याय (4) राज्यात राष्ट्रपती शासन लादण्यासाठी शिफारस करणे. (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'राज्यपाल: नेमणूक, अधिकार व विवेकाधिकार' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-क मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-ब मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (GS-2: भारतीय संविधान व राजकारण)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: राज्यपाल: नेमणूक, अधिकार व विवेकाधिकार

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'राज्यपाल: नेमणूक, अधिकार व विवेकाधिकार' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयांतर्गत 'राज्यपाल: नेमणूक, अधिकार व विवेकाधिकार' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयातील 'राज्यपाल: नेमणूक, अधिकार व विवेकाधिकार' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'राज्य विधान परिषदेत एक शष्टांश सदस्य नामनिर्देशित करणे.' हे असून ते 'राज्यपाल: नेमणूक, अधिकार व विवेकाधिकार' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'राज्यपाल: नेमणूक, अधिकार व विवेकाधिकार' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

राज्यपालांचा खालीलपैकी कोणता स्वेच्छाधीन अधिकार नाही?

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन