भारतीय राष्ट्रीय उपग्रह प्रणालीच्या (इन्सॅट) व्यावहारिक उपयोगांमध्ये खालीलपैकी कशाचा समावेश होत नाही?
EN
Which of the following is NOT included among the operational applications of the Indian National Satellite System (INSAT)?
योग्य उत्तर: पर्याय (३) जंगलव्याप्त प्रदेशाचे निरीक्षण (Monitoring forest-covered areas)
स्पष्टीकरण:
•
इन्सॅट (INSAT - Indian National Satellite System): ही भारताची बहुउद्देशीय भूस्थिर उपग्रह प्रणाली (Geostationary Satellite System) आहे, जी ३६,००० किमी उंचीवर स्थिर असते.
•
INSAT चे अधिकृत कार्यक्षेत्र:
•
हवामान अंदाज (Weather forecasting): चक्रीवादळांचा मागोवा, ढगांची हालचाल, पाऊस.
•
दूरसंचार (Telecommunications): टेलिफोन सेवा, मोबाईल कनेक्टिव्हिटी.
•
आकाशवाणी व दूरदर्शन प्रसारण (Radio and TV Broadcasting): थेट प्रक्षेपण (DTH), शैक्षणिक वाहिन्या.
•
शोध व बचाव कार्य (Search and Rescue).
•
जंगलव्याप्त प्रदेशाचे निरीक्षण (Forest Monitoring) का नाही?: जंगलांचे, जमिनीचे, शेतीचे आणि नैसर्गिक साधनसंपत्तीचे उच्च-रिझोल्यूशन सूक्ष्म निरीक्षण करण्यासाठी ध्रुवीय सूर्य-समकालिक उपग्रह (IRS - Indian Remote Sensing Satellites, उदा. रिसोर्ससॅट, कार्टोसॅट) वापरले जातात, ३६,००० किमी वरील INSAT उपग्रह नव्हे!
•
म्हणून पर्याय (३) हा INSAT चा व्यावहारिक उपयोग नाही.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
INSAT/GSAT (भूस्थिर, ३६,००० किमी): दळणवळण, टीव्ही प्रसारण आणि हवामान.
•
IRS/EOS (ध्रुवीय, ६००-९०० किमी): जंगले, शेती, नकाशे आणि नैसर्गिक संपत्ती निरीक्षण.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (3) Monitoring forest-covered areas
Explanation:
•
INSAT (Indian National Satellite System): A series of multipurpose geostationary satellites positioned at 35,786 km altitude commissioned in 1983.
•
Core Applications of INSAT/GSAT:
•
Telecommunications and mobile telephony
•
Television and Radio broadcasting (Doordarshan, AIR, DTH relays)
•
Meteorological imaging, cyclone warning dissemination, and disaster alerts
•
Search and Rescue distress signal relay (COSPAS-SARSAT)
•
Why Forest Monitoring is Excluded: High-resolution optical forest canopy mapping, deforestation tracking, and vegetation biomass estimation require Low Earth Orbit Sun-Synchronous Polar remote sensing satellites (IRS series / Resourcesat / Cartosat), not high-altitude geostationary communication platforms.
•
Hence, Option (3) is not an operational INSAT application.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Functional role demarcation in ISRO:
•
INSAT / GSAT: Telecommunications, DTH Broadcasting, Weather Tracking.
•
IRS / Cartosat / Oceansat: Natural resources, forestry, agriculture, cartography.