🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था Rajyaseva Mains 2012 MEDIUM

खालीलपैकी कोणत्या लोकसभा निवडणुकां काँग्रेस वर्चस्वाचा हास दर्शवितात?

EN Which of the following Lok Sabha elections indicate the decline of Congress dominance? 1: 1989, 1991 and 2004 2: 1977, 1980 and 1984 3: 1967, 1977 and 2004 4: 1967, 1977 and 1989

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

1989, 1991 आणि 2004

1989, 1991 and 2004

1977, 1980 आणि 1984

1977, 1980 and 1984

1967, 1977 आणि 2004

1967, 1977 and 2004

1967, 1977 आणि 1989

1967, 1977 and 1989

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (4) - सविस्तर स्पष्टीकरण

अचूक उत्तर: पर्याय (४) १९६७, १९७७ आणि १९८९

स्पष्टीकरण:

भारतातील काँग्रेस वर्चस्वाचा ऱ्हास (Decline of Congress Dominance):

• प्रसिद्ध राजकीय विचारवंत रजनी कोठारी यांनी स्वातंत्र्योत्तर भारतीय राजकीय व्यवस्थेला 'काँग्रेस व्यवस्था' (Congress System) किंवा एक-पक्षीय वर्चस्व पद्धती म्हटले होते. या वर्चस्वाच्या ऱ्हासाचे तीन प्रमुख ऐतिहासिक टप्पे मानले जातात:

• १९६७ (४ थी लोकसभा निवडणूक): या ऐतिहासिक निवडणुकीत केंद्रात काँग्रेसचे बहुमत लक्षणीयरीत्या घटले (केवळ २८३ जागा) आणि देशातील तब्बल ८ घटकराज्यांमध्ये काँग्रेसची सत्ता जाऊन संमिश्र सरकारे (संविद सरकारे) स्थापन झाली.

• १९७७ (६ वी लोकसभा निवडणूक): आणीबाणीनंतर झालेल्या निवडणुकीत काँग्रेसचा दारुण पराभव झाला आणि केंद्रात पहिल्यांदा बिगर-काँग्रेस सरकार (जनता पक्ष) सत्तेवर आले.

• १९८९ (९ वी लोकसभा निवडणूक): बोफोर्स प्रकरण व राजकीय उलथापालथीत काँग्रेसने केंद्रातील स्पष्ट बहुमत गमावले आणि येथून भारतात बहुपक्षीय आघाडी सरकारांचे (Coalition Era) युग सुरू झाले.

• (१९८० व १९८४ च्या निवडणुकीत काँग्रेसने प्रचंड बहुमताने पुनरागमन केले होते, त्यामुळे पर्याय २ चुकीचा ठरतो).

त्यामुळे अचूक उत्तर पर्याय (४) १९६७, १९७७ आणि १९८९ आहे.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

📌 MPSC परीक्षा टीप: काँग्रेस वर्चस्वाच्या ऱ्हासाचे टप्पे:

• १९६७: राज्यांत सत्ता गमावली आणि केंद्रात निसटते बहुमत.

• १९७७: केंद्रात पहिल्यांदा पराभव (जनता पक्षाचे सरकार).

• १९८९: एका पक्षाचे पूर्ण बहुमत संपून आघाडी राजकारणाची सुरुवात.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option (4) 1967, 1977 and 1989

Explanation:

Historical decline of the 'Congress System' in Lok Sabha elections:

• Renowned political scientist Rajni Kothari termed the post-independence polity the "Congress System" (a one-party dominant system). Three decisive Lok Sabha elections mark the disintegration of this dominance:

• 1967 (4th Lok Sabha): The watershed election where Congress saw its Lok Sabha majority slashed to 283 seats and simultaneously lost power in eight major states, paving the way for Sanyukta Vidhayak Dal (SVD) coalitions.

• 1977 (6th Lok Sabha): Following the Emergency, the Congress party suffered its first-ever national electoral defeat, leading to the formation of the first non-Congress Union Government under the Janata Party.

• 1989 (9th Lok Sabha): Congress lost its absolute majority permanently, inaugurating a multi-party system and the sustained era of coalition governance at the Centre.

• (In 1980 and 1984, Congress staged massive landslides, ruling out option 2).

Therefore, the correct answer is Option (4) 1967, 1977 and 1989.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

📌 MPSC Exam Tip: Key turning points in the decline of Congress dominance: 1967 (loss of multiple states), 1977 (first loss of Central power), and 1989 (commencement of coalition era).

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) 1989, 1991 आणि 2004 (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

⚠️ पर्याय (2) 1977, 1980 आणि 1984 (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

⚠️ पर्याय (3) 1967, 1977 आणि 2004 (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✓ पर्याय (4) 1967, 1977 आणि 1989 (अचूक उत्तर): [gold]**अचूक उत्तर: पर्याय (४) १९६७, १९७७ आणि १९८९**[/gold]

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'निवडणूक आयोग, निवडणूक सुधारणा व मतदान प्रक्रिया' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-क मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-ब मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (GS-2: भारतीय संविधान व राजकारण)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: निवडणूक आयोग, निवडणूक सुधारणा व मतदान प्रक्रिया

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'निवडणूक आयोग, निवडणूक सुधारणा व मतदान प्रक्रिया' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयांतर्गत 'निवडणूक आयोग, निवडणूक सुधारणा व मतदान प्रक्रिया' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयातील 'निवडणूक आयोग, निवडणूक सुधारणा व मतदान प्रक्रिया' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर '1967, 1977 आणि 1989' हे असून ते 'निवडणूक आयोग, निवडणूक सुधारणा व मतदान प्रक्रिया' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'निवडणूक आयोग, निवडणूक सुधारणा व मतदान प्रक्रिया' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

खालीलपैकी कोणत्या लोकसभा निवडणुकां काँग्रेस वर्चस्वाचा हास दर्शवितात?

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन