आर्थिक प्रगतीसाठी वित्त उभे करण्याच्या खालीलपैकी कोणत्या पद्धतीमुळे भाववाढ निर्माण होऊ शकते?
EN
Which of the following methods of raising finance for economic growth can lead to inflation?
योग्य उत्तर पर्याय (३) तुटीची वित्तव्यवस्था हे आहे.
स्पष्टीकरण:
•
तुटीचा अर्थभरणा / वित्तव्यवस्था (Deficit Financing):
•
जेव्हा सरकारचा खर्च हा महसुलापेक्षा जास्त असतो आणि ही तूट भरून काढण्यासाठी सरकार मध्यवर्ती बँकेकडून (RBI) थेट कर्ज घेते किंवा नवीन नोटा छापून पैसा उभा करते, तेव्हा त्याला तुटीची वित्तव्यवस्था म्हणतात.
•
नवीन पैसा थेट बाजारात आल्यामुळे अर्थव्यवस्थेतील पैशाचा पुरवठा (Money Supply) वेगाने वाढतो.
•
जर पैशाच्या पुरवठ्याच्या प्रमाणात प्रत्यक्ष वस्तू व सेवांचे उत्पादन वाढले नाही, तर *"जास्त पैसा कमी वस्तूंचा पाठलाग करतो"* आणि तीव्र भाववाढ (Inflation) निर्माण होते.
•
अंतर्गत कर्ज किंवा कररचना यांद्वारे उभा केलेला निधी हा जनतेकडील अस्तित्वात असलेला पैसाच सरकारकडे हस्तांतरित करतो, त्यामुळे त्याने थेट नवीन पैशाची निर्मिती होत नाही.
•
म्हणून तुटीची वित्तव्यवस्था ही भाववाढ निर्माण करणारी सर्वात प्रमुख पद्धत आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
भारतात १९९७ पूर्वी 'तदर्थ ट्रेझरी बिल्स' (Ad-hoc Treasury Bills) द्वारे स्वयंचलित पद्धतीने तुटीचा अर्थभरणा केला जात असे. महागाई रोखण्यासाठी मार्च १९९७ मध्ये ही पद्धत बंद करून Ways and Means Advances (WMA) ही अल्पकालीन कर्ज सुविधा सुरू करण्यात आली.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (3): Deficit financing.
Explanation:
•
Deficit Financing:
•
Refers to government financing of budgetary deficits by monetizing the debt—essentially borrowing directly from the central bank (RBI) against ad-hoc treasury bills or printing new currency.
•
This injection creates fresh, high-powered money directly into the economic bloodstream without immediate corresponding growth in physical goods and services.
•
Consequently, aggregate demand outstrips aggregate supply ("too much money chasing too few goods"), triggering severe inflationary pressure.
•
Conventional market borrowing (Option 1) and taxation (Option 2) merely reallocate existing purchasing power from the private sector to the government without expanding high-powered base money.
•
Thus, deficit financing is inherently inflationary.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
To curb chronic monetization of budget deficits and inflation, the Government of India phased out Ad-hoc Treasury Bills in 1997, replacing them with Ways and Means Advances (WMA), and later enacted the FRBM Act, 2003.