खालीलपैकी कोणत्या व्यक्तीला पदावरून दूर करतांना महाभियोग पद्धत वापरली जात नाही?
EN
Which of the following persons is NOT removed from office using the impeachment procedure?
लक्ष्य परीक्षा
संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा
अपेक्षित वेळ
३० ते ४५ सेकंद
गुणदान पद्धत
+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह
काठिण्य पातळी
मध्यम (७४% अचूकता)
योग्य उत्तर: पर्याय (2) - सविस्तर स्पष्टीकरण
अचूक उत्तर: पर्याय (2) राज्यपाल
सविस्तर घटनात्मक विश्लेषण:
•
राज्यपाल (अनुच्छेद 156(1)):
•
राज्यपाल हे राष्ट्रपतींची मर्जी असेपर्यंतच (During the pleasure of the President) पद धारण करतात.
•
त्यांना पदावरून दूर करण्यासाठी संविधानात कोणतीही कारणे किंवा कोणतीही महाभियोग प्रक्रिया दिलेली नाही. केंद्र सरकारच्या (पंतप्रधान व मंत्रिमंडळाच्या) सल्ल्याने राष्ट्रपती राज्यपालांना कधीही पदावरून काढून टाकू शकतात.
•
इतर पदाधिकाऱ्यांना दूर करण्याची प्रक्रिया:
•
राष्ट्रपती (अनुच्छेद 61): केवळ संविधानाच्या उल्लंघनावरून संसदेच्या दोन्ही सभागृहांमध्ये 2/3 बहुमताने महाभियोग (Impeachment) चालवून दूर केले जाते.
•
सर्वोच्च न्यायालयाचे न्यायाधीश (अनुच्छेद 124(4)): सिद्ध झालेले गैरवर्तन किंवा अकार्यक्षमता या आधारावर संसदेच्या विशेष बहुमताने पारित केलेल्या ठरावाद्वारे राष्ट्रपतींच्या आदेशाने दूर केले जाते.
•
मुख्य निवडणूक आयुक्त (अनुच्छेद 324(5)): सर्वोच्च न्यायालयाच्या न्यायाधीशाला ज्या रीतीने व ज्या कारणावरून दूर केले जाते, त्याच रीतीने संसदेद्वारे दूर केले जाते.
म्हणून राज्यपाल यांना दूर करण्यासाठी कोणतीही महाभियोग पद्धत वापरली जात नाही.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
📌 MPSC परीक्षा टीप:
•
महाभियोग शब्द (Impeachment): भारतीय संविधानात हा शब्द केवळ आणि केवळ राष्ट्रपतींसाठी (अनुच्छेद 61) वापरण्यात आला आहे.
•
न्यायाधीश व CEC: यांना संसदेच्या विशेष बहुमताने महाभियोगासारख्याच प्रक्रियेने दूर केले जाते.
•
राज्यपाल: राष्ट्रपतींच्या मर्जीतील पद (Pleasure doctrine - Art. 156(1)); कोणतीही महाभियोग प्रक्रिया नाही.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (2) Governor
Detailed Constitutional Analysis:
•
Governor of a State (Article 156(1)):
•
Holds office during the pleasure of the President.
•
The Constitution specifies neither the grounds nor any procedure for the removal of a Governor. The President can remove the Governor at any time upon the advice of the Union Cabinet without any legislative or impeachment process.
•
Analysis of other offices:
•
President (Article 61): Subject to formal constitutional impeachment by a 2/3rd majority of the total membership of each House of Parliament on grounds of violation of the Constitution.
•
Supreme Court Judge (Article 124(4)): Removed by presidential order following an address by Parliament passed by special majority on grounds of proved misbehaviour or incapacity.
•
Chief Election Commissioner (Article 324(5)): Removed in the like manner and on the like grounds as a Judge of the Supreme Court.
Therefore, the Governor is removed without any impeachment procedure.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
📌 MPSC Exam Tip:
•
The term 'Impeachment' is constitutionally reserved strictly for the President (Article 61).
•
Removal of Judges, CEC, and CAG follows an impeachment-like parliamentary address.
•
The Governor holds office purely during the pleasure of the President (Article 156(1)).
पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)
✗ पर्याय (1) राष्ट्रपती (अयोग्य):
हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
✓ पर्याय (2) राज्यपाल (अचूक उत्तर):
[gold]**अचूक उत्तर: पर्याय (2) राज्यपाल**[/gold]
⚠️ पर्याय (3) मुख्य निवडणूक आयुक्त (फसवणारा पर्याय - Distractor):
हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
✗ पर्याय (4) सर्वोच्च न्यायालयाचे न्यायाधीश (अयोग्य):
हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)
'राष्ट्रपती: अधिकार, कार्य व महाभियोग' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.
🎯 घटक चाचणी
मोफत टेस्ट
राष्ट्रपती व राज्यपाल: अधिकार, कार्य व महाभियोग घटक चाचणी
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC संयुक्त गट-क मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC संयुक्त गट-ब मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (GS-2: भारतीय संविधान व राजकारण)
घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: राष्ट्रपती: अधिकार, कार्य व महाभियोग
MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'राष्ट्रपती: अधिकार, कार्य व महाभियोग' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.
| क्र. | परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts) |
|---|---|
| 1 | परीक्षेतील अभ्यासक्रम: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयांतर्गत 'राष्ट्रपती: अधिकार, कार्य व महाभियोग' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे. |
| 2 | तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे. |
| 3 | मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात. |
| 4 | वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो. |
| 5 | उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी. |
📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयातील 'राष्ट्रपती: अधिकार, कार्य व महाभियोग' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.
stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)
- या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'राज्यपाल' हे असून ते 'राष्ट्रपती: अधिकार, कार्य व महाभियोग' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
- MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
- परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
- संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
- MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)
हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे?
expand_more
हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.
'राष्ट्रपती: अधिकार, कार्य व महाभियोग' या घटकाची तयारी कशी करावी?
expand_more
या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.
MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते?
expand_more
MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.
याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)
📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:
२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.