खालीलपैकी कोणत्या विद्वान स्त्रिया ऋग्वेद काळाशी संबंधीत होत्या? अ) विश्ववारा ब) अपाला क) लोपामुद्रा ड) घोषा पर्यायी उत्तरे:
EN
Which of the following revered women scholars/sages were associated with the early Rigvedic period?
a) Vishvavara
b) Apala
c) Lopamudra
d) Ghosha
Alternative answers:
योग्य उत्तर: पर्याय 4 (वरील सर्व / All of the above)
ऐतिहासिक संदर्भ व सविस्तर स्पष्टीकरण:
•
ऋग्वेद काळातील स्त्रियांचे स्थान (Women in Rigvedic Era):
•
पूर्व-वैदिक किंवा ऋग्वेद काळात स्त्रियांना समाजात अत्यंत आदरणीय आणि सन्मानाचे स्थान होते. त्यांना पुरुषांप्रमाणेच शिक्षणाचा आणि उपनयन संस्काराचा (Upanayana) अधिकार होता.
•
ज्या स्त्रिया आजन्म शिक्षण आणि तत्त्वज्ञानाचा अभ्यास करत, त्यांना 'ब्रह्मवादिनी' (Brahmavadini) म्हटले जाई; तर लग्नापर्यंत शिक्षण घेणाऱ्यांना 'सद्योवधू' म्हणत.
•
ऋग्वेदातील प्रसिद्ध ब्रह्मवादिनी ऋषिका (महिला विदुषी):
•
अ) विश्ववारा (Vishvavara): त्यांनी ऋग्वेदातील मंत्र रचले आणि स्वतः यज्ञात पुरोहिताचे कार्य करून आहुती दिली.
•
ब) अपाला (Apala): अत्री ऋषींची कन्या, जिने स्वतः इंद्राची स्तुती करणारे मंत्र रचले.
•
क) लोपामुद्रा (Lopamudra): महर्षी अगस्ती ऋषींची पत्नी, जिने ऋग्वेदाच्या पहिल्या मंडलातील मंत्र रचले.
•
ड) घोषा (Ghosha): काक्षीवत ऋषींची कन्या, जिने ऋग्वेदातील अश्विनौ देवांची स्तुती करणारे अनेक मंत्र रचले.
त्यामुळे या चारही विदुषी ऋग्वेद काळाशी संबंधित आहेत (पर्याय ४).
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
ऋग्वेद काळातील ब्रह्मवादिनी विदुषी स्त्रिया: लोपामुद्रा, घोषा, अपाला, विश्ववारा, सिकता, निवावरी.
•
उत्तर वैदिक काळातील तत्त्वज्ञ स्त्रिया: गार्गी (Gargi) आणि मैत्रेयी (Maitreyi) (यांचा उल्लेख बृहदारण्यक उपनिषदात याज्ञवल्क्य ऋषींसोबतच्या वादात येतो).
•
ऋग्वेद काळात बालविवाह, सती प्रथा किंवा पडदा पद्धत अस्तित्वात नव्हती; स्त्रिया 'सभा' आणि 'विद्यथ' या राजकीय समित्यांमध्ये भाग घेत असत.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 4 (All of the above - a, b, c, and d)
Historical Context & Detailed Explanation:
•
Status of Women in the Early Rigvedic Age: Women enjoyed an exalted socio-religious status, received education, underwent the *Upanayana* (sacred thread) initiation, and freely participated in political assemblies like the *Sabha* and *Vidatha*.
•
Women scholars who dedicated their lives to higher philosophy and Vedic scholarship were revered as Brahmavadinis:
•
(a) Vishvavara: Composed Rigvedic hymns (Rigveda V.28) and independently performed the duties of a hotr (sacrificial priest).
•
(b) Apala: Composed sacred verses invoking Lord Indra (Rigveda VIII.91).
•
(c) Lopamudra: Renowned philosopher-wife of Sage Agastya, who co-authored Rigvedic hymns (Rigveda I.179).
•
(d) Ghosha: Daughter of Kakshivat, celebrated female seer who composed two entire hymns in the tenth mandala dedicated to the Ashvins (Rigveda X.39, 40).
Hence, all four women seers belong to the Rigvedic era.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
•
Rigvedic Female Seers (*Rishikas / Brahmavadinis*): Lopamudra, Ghosha, Apala, Vishvavara, Sikata, Nivavari.
•
Later Vedic Philosophical Women: Gargi Vachaknavi and Maitreyi (immortalized in the philosophical debates with Sage Yajnavalkya in the *Brihadaranyaka Upanishad*).
•
Early Vedic society was devoid of child marriage, sati, or purdah.