खालीलपैकी कोणते विधान बरोबर आहे ? अ) लोकसंख्येच्या वाढीसह, सिंचन क्षेत्र वाढत आहे आणि कृषि विज्ञानातील प्रगतीमुळे, बहूतेक विस्तृत पीक पद्धती सधन पीक घेण्यास मार्ग देत आहेत. ब) लोकसंख्येच्या वाढीसह, सिंचन क्षेत्र वाढत आहे आणि कृषि विज्ञानातील प्रगतीमुळे, बहूतेक सधन पीक पद्धती विस्तृत पीके घेण्यास मार्ग देत आहेत. पर्यायी उत्तरे:
EN
Which of the following statements is correct?
a) With population growth, the expansion of irrigated acreage and advancements in agricultural science, extensive cropping systems are giving way to intensive cropping systems.
b) With population growth, the expansion of irrigated acreage and advancements in agricultural science, intensive cropping systems are giving way to extensive cropping systems.
Alternative Options:
योग्य उत्तर: पर्याय १ (फक्त अ)
स्पष्टीकरण:
•
विधान (अ) बरोबर आहे: वाढत्या लोकसंख्येची अन्नाची गरज भागवण्यासाठी आणि सिंचन व खत-बियाणे तंत्रज्ञानाचा प्रसार झाल्यामुळे शेतकरी आता विस्तृत (Extensive - वर्षातून एकच पीक) शेती सोडून एकाच जमिनीवर वर्षातून दोन किंवा तीन पिके घेणाऱ्या 'सधन पीक पद्धतीकडे' (Intensive Cropping System) वळत आहेत.
•
विधान (ब) चुकीचे आहे: सधन पीक पद्धती विस्तृत पद्धतीला मार्ग देत नसून, उलट विस्तृत पद्धतीची जागा सधन पद्धत घेत आहे.
•
म्हणून केवळ विधान (अ) सत्य आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
पीक सघनता (Cropping Intensity):
$$\text{Cropping Intensity} = \left( \frac{\text{एकूण पीक क्षेत्र (Gross Cropped Area)}}{\text{निव्वळ पेरणी क्षेत्र (Net Sown Area)}} \right) \times १००$$
•
भारतात सर्वाधिक पीक सघनता असणारे राज्य: पंजाब (>१९०%).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 1 (Only a)
Explanation:
•
Statement (a) is correct: Demographic pressure, fragmentation of landholdings, expansion of assured irrigation, and modern high-yielding crop varieties have driven agriculture away from single-season extensive farming toward intensive cropping systems (multiple cropping, relay cropping, intercropping per unit area per year).
•
Statement (b) is incorrect: Intensive systems are not reverting to extensive systems; rather, extensive cropping is giving way to intensive practices.
•
Thus, only statement (a) is correct.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
•
Cropping Intensity Formula:
$$\text{Cropping Intensity} = \left( \frac{\text{Gross Cropped Area}}{\text{Net Sown Area}} \right) \times 100$$
•
State with the highest cropping intensity in India: Punjab (>190%).