योग्य उत्तर: पर्याय (४) वरीलपैकी एकही नाही.
सविस्तर स्पष्टीकरण:
दिलेल्या सर्व पर्यायांची सत्यता तपासू:
•
पर्याय १ चुकीचा आहे: कलम ३६८ नुसार घटनादुरुस्तीसाठी सभागृहाच्या एकूण सदस्यसंख्येचे बहुमत (साधे बहुमत) आणि उपस्थित राहून मतदान करणाऱ्या सदस्यांचे २/३ बहुमत आवश्यक असते (सभागृहाच्या एकूण सदस्यसंख्येचे २/३ बहुमत नव्हे).
•
पर्याय २ चुकीचा आहे: कलम २०(२) अंतर्गत दुहेरी धोक्यापासून संरक्षण (Double Jeopardy) हे केवळ न्यायालय किंवा कायदेशीर लवादापुढील खटल्यांना लागू होते; विभागीय किंवा प्रशासकीय चौकशीला (departmental proceedings) हे संरक्षण लागू होत नाही.
•
पर्याय ३ चुकीचा आहे: ९१ व्या घटनादुरुस्ती २००३ (कलम ७५(१A)) नुसार, "पंतप्रधानांसहित" (including the Prime Minister) एकूण मंत्र्यांची संख्या लोकसभेच्या एकूण सदस्यसंख्येच्या १५% पेक्षा जास्त असणार नाही; पर्यायात 'पंतप्रधानाव्यतिरिक्त' (excluding) म्हटले आहे, जे चुकीचे आहे.
त्यामुळे दिलेले तिन्ही पर्याय चुकीचे असून पर्याय (४) वरीलपैकी एकही नाही हे बरोबर उत्तर आहे.
९१ व्या घटनादुरुस्ती २००३ ची महत्त्वाची तरतूद:
•
केंद्र: कलम ७५(१A) - पंतप्रधानांसह मंत्र्यांची संख्या लोकसभेच्या एकूण संख्याबळाच्या १५% पेक्षा जास्त असू नये.
•
राज्य: कलम १६४(१A) - मुख्यमंत्र्यांसह मंत्र्यांची संख्या विधानसभेच्या १५% पेक्षा जास्त असू नये आणि किमान संख्या १२ पेक्षा कमी नसावी.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (4) None of the above.
Detailed Explanation:
Evaluating the accuracy of each option:
•
Option 1 is incorrect: Under Article 368, a constitutional amendment bill requires a majority of the total membership of each House AND a majority of two-thirds of the members present and voting (not two-thirds of the total membership).
•
Option 2 is incorrect: Protection against double jeopardy under Article 20(2) applies solely to proceedings before a court of law or judicial tribunal; it does not bar departmental or administrative inquiries.
•
Option 3 is incorrect: Under Article 75(1A) (inserted by the 91st Amendment Act, 2003), the total number of ministers including the Prime Minister shall not exceed 15% of the total number of members of the Lok Sabha (the option incorrectly states 'excluding the Prime Minister').
Therefore, none of the first three options is correct, making Option (4) the right answer.
Under the 91st Constitutional Amendment Act (2003):
•
Union: Ministers including PM <= 15% of Lok Sabha.
•
State: Ministers including CM <= 15% of Legislative Assembly, with a minimum of 12 ministers.
