🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था Rajyaseva Mains 2019 MEDIUM

'राज्य धोरणाची मार्गदर्शक तत्वां' बाबत खालीलपैकी कोणते विधान बरोबर आहे?

EN Which of the following statements is correct regarding the 'Directive Principles of State Policy'?

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

ही तत्वे राज्यघटनेच्या भाग-V मध्ये दिली आहेत.

These principles are given in Part V of the Constitution.

ही तत्वे म्हणजे भारतीय राज्यघटनेचे ‘नाविन्यपूर्ण वैशिष्ट्य' आहे असे वर्णन डॉ. बी. आर. आंबेडकर यांनी केले आहे.

Dr. B. R. Ambedkar described these principles as a 'novel feature' of the Constitution of India.

राज्यघटनेनुसार त्यांचे चार भागात वर्गीकरण केले आहे.

The Constitution classifies them into four categories.

ह्या तत्वांचे 1919 च्या भारत सरकार कायद्यामधील ‘सूचना पत्रकाशी' (Instrument of Instructions) साम्य आहे.

These principles resemble the 'Instrument of Instructions' contained in the Government of India Act of 1919.

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (2) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर: पर्याय (२) ही तत्वे म्हणजे भारतीय राज्यघटनेचे ‘नाविन्यपूर्ण वैशिष्ट्य' आहे असे वर्णन डॉ. बी. आर. आंबेडकर यांनी केले आहे.

सविस्तर स्पष्टीकरण:

• पर्याय २ बरोबर आहे: डॉ. बी. आर. आंबेडकर यांनी मार्गदर्शक तत्त्वांचे वर्णन भारतीय राज्यघटनेचे 'नाविन्यपूर्ण वैशिष्ट्य' (Novel Feature of the Constitution) असे केले होते.

• इतर पर्यायांचे विश्लेषण:

• पर्याय १ चुकीचा: ही तत्त्वे भाग ४ (Part IV - कलम ३६ ते ५१) मध्ये आहेत, भाग ५ मध्ये संघ शासन आहे.

• पर्याय ३ चुकीचा: राज्यघटनेने स्वतः त्यांचे कोणतेही वर्गीकरण केलेले नाही; अभ्यासकांनी त्यांच्या विचारसरणीनुसार (समाजवादी, गांधीवादी, उदारमतवादी) वर्गीकरण केले आहे.

• पर्याय ४ चुकीचा: मार्गदर्शक तत्त्वांचे साम्य १९३५ च्या भारत सरकार कायद्यातील 'इन्स्ट्रुमेंट ऑफ इन्स्ट्रक्शन्स'शी (Instrument of Instructions) आहे, १९१९ च्या कायद्याशी नाही.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

मार्गदर्शक तत्त्वांचे स्रोत:

• प्रेरणा: आयर्लंडची राज्यघटना (१९३७)

• साम्य: १९३५ च्या भारत सरकार कायद्यातील 'सूचना पत्रक' (Instrument of Instructions).

• 'नाविन्यपूर्ण वैशिष्ट्य': डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option (2) Dr. B. R. Ambedkar described these principles as a 'novel feature' of the Constitution of India.

Detailed Explanation:

• Option 2 is correct: Dr. B. R. Ambedkar hailed the Directive Principles of State Policy as a 'novel feature' (*navinyapurna vaishishtya*) of the Constitution of India.

• Why other options are incorrect:

• Option 1: DPSPs are located in Part IV (Articles 36 to 51), while Part V deals with the Union Government.

• Option 3: The Constitution of India itself does not classify DPSPs into categories; scholars later grouped them into Socialistic, Gandhian, and Liberal-Intellectual categories for analysis.

• Option 4: DPSPs resemble the 'Instrument of Instructions' enumerated in the Government of India Act of 1935, not the 1919 Act.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

Core facts on DPSP:

• Borrowed from: Irish Constitution (1937)

• Resembles: 'Instrument of Instructions' of the Government of India Act, 1935

• Described as 'Novel Feature' by: Dr. B. R. Ambedkar

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) ही तत्वे राज्यघटनेच्या भाग-V मध्ये दिली आहेत. (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

✓ पर्याय (2) ही तत्वे म्हणजे भारतीय राज्यघटनेचे ‘नाविन्यपूर्ण वैशिष्ट्य' आहे असे वर्णन डॉ. बी. आर. आंबेडकर यांनी केले आहे. (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर:** पर्याय (२) ही तत्वे म्हणजे भारतीय राज्यघटनेचे ‘नाविन्यपूर्ण वैशिष्ट्य' आहे असे वर्णन डॉ. बी. आर. आंबेडकर यांनी केले आहे.

⚠️ पर्याय (3) राज्यघटनेनुसार त्यांचे चार भागात वर्गीकरण केले आहे. (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✗ पर्याय (4) ह्या तत्वांचे 1919 च्या भारत सरकार कायद्यामधील ‘सूचना पत्रकाशी' (Instrument of Instructions) साम्य आहे. (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'राज्य धोरणाची मार्गदर्शक तत्त्वे (DPSP)' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

🎯 घटक चाचणी मोफत टेस्ट

राज्य धोरणाची मार्गदर्शक तत्त्वे (DPSP) घटक चाचणी

quiz 20 प्रश्न timer 20 मिनिटे military_tech 20 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-क मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-ब मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (GS-2: भारतीय संविधान व राजकारण)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: राज्य धोरणाची मार्गदर्शक तत्त्वे (DPSP)

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'राज्य धोरणाची मार्गदर्शक तत्त्वे (DPSP)' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयांतर्गत 'राज्य धोरणाची मार्गदर्शक तत्त्वे (DPSP)' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयातील 'राज्य धोरणाची मार्गदर्शक तत्त्वे (DPSP)' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'ही तत्वे म्हणजे भारतीय राज्यघटनेचे ‘नाविन्यपूर्ण वैशिष्ट्य' आहे असे वर्णन डॉ. बी. आर. आंबेडकर यांनी केले आहे.' हे असून ते 'राज्य धोरणाची मार्गदर्शक तत्त्वे (DPSP)' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'राज्य धोरणाची मार्गदर्शक तत्त्वे (DPSP)' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

'राज्य धोरणाची मार्गदर्शक तत्वां' बाबत खालीलपैकी कोणते विधान बरोबर आहे?

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन