अचूक उत्तर: पर्याय (३) मुख्य निवडणूक आयुक्त आणि अन्य आयुक्त यांना समान अधिकार आहेत.
स्पष्टीकरण:
भारतीय निवडणूक आयोगाबाबत (कलम ३२४) विधानांचे विश्लेषण:
•
विधान (३) बरोबर आहे: 'निवडणूक आयोग (निवडणूक आयुक्तांच्या सेवाशर्ती व कामकाज) कायदा, १९९१' आणि सर्वोच्च न्यायालयाच्या टी. एन. शेषन खटल्यातील (१९९५) निकालानुसार, मुख्य निवडणूक आयुक्त (CEC) आणि इतर दोन निवडणूक आयुक्त (ECs) यांना समान अधिकार, समान दर्जा आणि समान वेतन-भत्ते (सर्वोच्च न्यायालयाच्या न्यायाधीशांइतके) असतात. मतभेदाच्या वेळी निर्णय बहुमताने घेतला जातो.
•
विधान (१) चुकीचे आहे: राज्यघटनेने निवडणूक आयुक्तांची शैक्षणिक, कायदेशीर किंवा प्रशासकीय पात्रता निश्चित केलेली नाही.
•
विधान (२) चुकीचे आहे: राज्यघटनेने निवृत्त निवडणूक आयुक्तांना सरकारद्वारे इतर लाभाचे पद स्वीकारण्यास बंदी घातलेली नाही.
•
विधान (४) चुकीचे आहे: सर्वोच्च न्यायालयाच्या न्यायाधीशाप्रमाणे केवळ मुख्य निवडणूक आयुक्तांना (CEC) पदच्युत करता येते; इतर आयुक्तांना CEC च्या शिफारशीवरून राष्ट्रपती पदावरून दूर करू शकतात.
त्यामुळे पर्याय (३) हे अचूक उत्तर आहे.
📌 MPSC परीक्षा टीप: मुख्य निवडणूक आयुक्त आणि इतर निवडणूक आयुक्त यांच्यात अधिकारांची समानता असते (वेतन, भत्ते आणि मताधिकार समान; निर्णय बहुमताने).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (3) The Chief Election Commissioner and other Election Commissioners have equal powers.
Explanation:
Under Article 324 and the Election Commission Act, 1991 (reaffirmed by the Supreme Court in the landmark T.N. Seshan case, 1995):
•
Option (3) is correct: The Chief Election Commissioner (CEC) and the other two Election Commissioners (ECs) enjoy equal powers, equal salary and perks (equivalent to a Supreme Court Judge). In case of difference of opinion, matters are decided by majority vote.
•
Option (1) is incorrect: The Constitution does not prescribe legal, educational, or administrative qualifications for Election Commissioners.
•
Option (2) is incorrect: The Constitution does not debar retiring commissioners from post-retirement government appointments.
•
Option (4) is incorrect: Only the CEC has the constitutional removal protection equivalent to a Supreme Court Judge; other ECs can be removed by the President on the recommendation of the CEC.
Hence, Option (3) is the correct answer.
📌 MPSC Exam Tip: The CEC and other ECs hold equal status and power; decisions are taken by majority. Only the CEC enjoys removal protection on par with a Supreme Court Judge.
