🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था Rajyaseva Mains 2013 MEDIUM

पुढील कोणते विधान चुकीचे आहे?

EN Which of the following statements is incorrect regarding the election of the Vice-President? (1) The Supreme Court can inquire into all doubts and disputes arising out of the election of the Vice-President. (2) The decision of the President is final regarding doubts and disputes arising out of the election of the Vice-President. (3) If the election of a Vice-President is declared void, acts done prior to such declaration are not invalidated. (4) Parliament may by law regulate any matter relating to the election of the Vice-President subject to the Constitution.

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

उपराष्ट्रपतींच्या निवडणुकीतून उद्भवणाऱ्या मुद्यांबाबत सर्वोच्च न्यायालय चौकशी करू शकते.

Statement (1)

उपराष्ट्रपतींच्या निवडणुकीतून उद्भवणाऱ्या मुद्यांसंदर्भात राष्ट्रपतींचा निर्णय अंतिम असतो.

Statement (2)

उपराष्ट्रपतींची निवडणूक अग्राह्य ठरल्यास अशा घोषणेपर्यंत केलेली कर्तव्ये अग्राह्य ठरत नाहीत.

Statement (3)

उपराष्ट्रपतींच्या निवडणुकीसंबंधी कोणत्याही बाबींचे कायद्याद्वारे विनियमन संविधानास अधीन राहून संसदेस करता येते.

Statement (4)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (2) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर: पर्याय २ (उपराष्ट्रपतींच्या निवडणुकीतून उद्भवणाऱ्या मुद्यांसंदर्भात राष्ट्रपतींचा निर्णय अंतिम असतो - हे विधान चुकीचे आहे)

सविस्तर विश्लेषण:

भारतीय राज्यघटनेच्या कलम ७१ मधील तरतुदी:

• कलम ७१(१): राष्ट्रपती किंवा उपराष्ट्रपती यांच्या निवडणुकीच्या संदर्भात उद्भवणाऱ्या सर्व शंका व विवादांची चौकशी व निर्णय केवळ सर्वोच्च न्यायालयाकडून (Supreme Court) केला जाईल आणि सर्वोच्च न्यायालयाचा निर्णय अंतिम असेल. (पर्याय २ मध्ये 'राष्ट्रपतींचा निर्णय अंतिम असतो' म्हटले आहे, जे पूर्णतः चुकीचे आहे).

• कलम ७१(२): जर सर्वोच्च न्यायालयाने उपराष्ट्रपतींची निवडणूक अवैध/अग्राह्य ठरवली, तरीही अशा घोषणेपूर्वी त्यांनी केलेली सर्व शासकीय कार्ये अवैध ठरत नाहीत; ती वैधच राहतात.

• कलम ७१(३): संविधानाच्या अधीन राहून संसद कायद्याद्वारे निवडणुकीचे नियमन करू शकते (उदा. राष्ट्रपती व उपराष्ट्रपती निवडणूक कायदा, १९५२).

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

राष्ट्रपती व उपराष्ट्रपतींच्या निवडणुकीतील वादावर निर्णय देण्याचा एकमेव व अंतिम अधिकार सर्वोच्च न्यायालयाला आहे (कलम ७१). निवडणूक आयोग किंवा राष्ट्रपतींना हा अधिकार नाही.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option 2 (Statement (2) is incorrect)

Detailed Explanation:

Provisions under Article 71 of the Constitution:

• Article 71(1): All doubts and disputes arising out of or in connection with the election of a President or Vice-President shall be inquired into and decided by the Supreme Court of India, whose decision shall be final. Stating that the President's decision is final is wholly erroneous.

• Article 71(2): If the election is declared void by the Supreme Court, acts done by the Vice-President in the exercise of their official duties prior to that declaration are NOT invalidated.

• Article 71(3): Subject to constitutional provisions, Parliament may by law regulate election matters.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

Exclusive original jurisdiction over Presidential and Vice-Presidential election disputes lies with the Supreme Court under Article 71.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) उपराष्ट्रपतींच्या निवडणुकीतून उद्भवणाऱ्या मुद्यांबाबत सर्वोच्च न्यायालय चौकशी करू शकते. (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

✓ पर्याय (2) उपराष्ट्रपतींच्या निवडणुकीतून उद्भवणाऱ्या मुद्यांसंदर्भात राष्ट्रपतींचा निर्णय अंतिम असतो. (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर:** **पर्याय २ (उपराष्ट्रपतींच्या निवडणुकीतून उद्भवणाऱ्या मुद्यांसंदर्भात राष्ट्रपतींचा निर्णय अंतिम असतो - हे विधान चुकीचे आहे)**

⚠️ पर्याय (3) उपराष्ट्रपतींची निवडणूक अग्राह्य ठरल्यास अशा घोषणेपर्यंत केलेली कर्तव्ये अग्राह्य ठरत नाहीत. (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✗ पर्याय (4) उपराष्ट्रपतींच्या निवडणुकीसंबंधी कोणत्याही बाबींचे कायद्याद्वारे विनियमन संविधानास अधीन राहून संसदेस करता येते. (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'उपराष्ट्रपती: निवड, पद व अधिकार' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-क मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-ब मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (GS-2: भारतीय संविधान व राजकारण)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: उपराष्ट्रपती: निवड, पद व अधिकार

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'उपराष्ट्रपती: निवड, पद व अधिकार' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयांतर्गत 'उपराष्ट्रपती: निवड, पद व अधिकार' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयातील 'उपराष्ट्रपती: निवड, पद व अधिकार' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'उपराष्ट्रपतींच्या निवडणुकीतून उद्भवणाऱ्या मुद्यांसंदर्भात राष्ट्रपतींचा निर्णय अंतिम असतो.' हे असून ते 'उपराष्ट्रपती: निवड, पद व अधिकार' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'उपराष्ट्रपती: निवड, पद व अधिकार' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

पुढील कोणते विधान चुकीचे आहे?

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन