जिल्हा परिषदेच्या कार्याबाबत खालीलपैकी कोणते विधान (ने) बरोबर आहे ( त ) ? (a) ग्रामीण आणि शहरी लोकांना अत्यावश्यक सेवा व सवलती पुरविणे आणि जिल्ह्यासाठी विकास कार्यक्रमाचे नियोजन व अंमलबजावणी करणे. (b) शहरी भागात शाळा स्थापन करुन त्या चालविणे. (c) ग्रामीण भागात प्राथमिक आरोग्य केंद्र व दवाखाने सुरू करणे. पर्यायी उत्तरे :
EN
Which of the following statement(s) is/are correct regarding the functions of Zilla Parishad?
(a) Providing essential services and facilities to rural and urban people and planning and implementing development programmes for the district.
(b) Establishing and running schools in urban areas.
(c) Starting Primary Health Centres and dispensaries in rural areas.
Alternative Answers:
अचूक उत्तर: पर्याय (२) [फक्त (c)]
विस्तृत स्पष्टीकरण:
महाराष्ट्र जिल्हा परिषद व पंचायत समिती अधिनियम, १९६१ नुसार जिल्हा परिषदेच्या कार्यांचे परीक्षण:
•
विधान (a) चुकीचे आहे: जिल्हा परिषद ही केवळ ग्रामीण भागासाठी (Rural area) कार्य करणारी स्थानिक स्वराज्य संस्था आहे. 'शहरी भागातील लोकांना' (Urban people) सेवा पुरवणे हे जिल्हा परिषदेचे कार्य नसून नगरपालिका व महानगरपालिकांचे कार्य असते.
•
विधान (b) चुकीचे आहे: शहरी भागामध्ये शाळा स्थापन करणे व चालवणे हे काम नगरपरिषदा/महानगरपालिकांचे असते, जिल्हा परिषदेचे नाही (जिल्हा परिषद केवळ ग्रामीण भागात प्राथमिक व माध्यमिक शाळा चालवते).
•
विधान (c) बरोबर आहे: ग्रामीण भागात आरोग्य सेवा पुरवण्यासाठी प्राथमिक आरोग्य केंद्रे (PHC) आणि उपकेंद्रे/दवाखाने सुरू करणे, त्यांचे व्यवस्थापन करणे ही जिल्हा परिषदेच्या आरोग्य विभागाची वैधानिक जबाबदारी आहे (परिशिष्ट १ मधील आरोग्य विषयक बाबी).
•
म्हणून केवळ विधान (c) बरोबर आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
📌 MPSC परीक्षा टीप: जिल्हा परिषदेचे कार्यक्षेत्र केवळ ग्रामीण भागापुरते मर्यादित असते. प्राथमिक आरोग्य केंद्रे (PHC) सुरू करणे हे जिल्हा परिषदेचे महत्त्वाचे ग्रामीण कार्य आहे.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (2) [Only (c)]
Detailed Explanation:
Under the Maharashtra Zilla Parishads and Panchayat Samitis Act, 1961:
•
Statement (a) is incorrect: The Zilla Parishad is an institution of rural local self-government whose jurisdiction is exclusively confined to rural areas. Providing amenities to "urban people" falls under Municipal Councils and Municipal Corporations.
•
Statement (b) is incorrect: Establishing and managing schools in urban municipal limits is the responsibility of Urban Local Bodies (Municipalities/Corporations), not the ZP.
•
Statement (c) is correct: Under the First Schedule of the Act (Health Subject), establishing, staffing, and maintaining Primary Health Centres (PHCs) and rural dispensaries is a core statutory developmental duty of the Zilla Parishad.
•
Hence, only statement (c) is correct.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
📌 MPSC Exam Tip: Zilla Parishad jurisdiction is strictly rural; running rural Primary Health Centres (PHCs) is a primary function under Schedule I of the 1961 Act.