मानवी विकास निर्देशांकानुसार खालीलपैकी कोणते राज्य प्रथम क्रमांक पटकावते?
EN
Which of the following states ranks first according to the Human Development Index?
स्पष्टीकरण:
योग्य उत्तर पर्याय ३ (केरळ) आहे.
•
भारतातील मानवी विकास निर्देशांकातील राज्यांची स्थिती:
•
भारतात केरळ (Kerala) हे राज्य मानवी विकास निर्देशांकात (HDI) सातत्याने प्रथम क्रमांकावर राहिले आहे.
•
भारताच्या नियोजन आयोगाच्या 'राष्ट्रीय मानवी विकास अहवाल' (National Human Development Report) तसेच UNDP व विविध संशोधन संस्थांच्या (उदा. Global Data Lab) अहवालांनुसार केरळचा HDI देशात सर्वाधिक (०.७५ पेक्षा जास्त) आहे.
•
केरळच्या उच्च HDI ची प्रमुख कारणे:
१.
देशातील सर्वाधिक साक्षरता दर (९४% पेक्षा जास्त).
२.
सर्वाधिक लिंगगुणोत्तर (१०८४ स्त्रिया दर १००० पुरुषांमागे).
३.
सर्वाधिक सरासरी आयुर्मान (सुमारे ७५ वर्षे) व देशातील सर्वात कमी बालमृत्यू दर (IMR).
४.
प्राथमिक आरोग्य आणि शिक्षणातील विकेंद्रीत सार्वजनिक गुंतवणूक ('केरळ विकास प्रारूप' - Kerala Model of Development).
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
केरळ हे 'कमी दरडोई उत्पन्न असूनही उच्च मानवी विकास' साध्य करणाऱ्या विकास प्रारूपाचे (Kerala Model) जागतिक पातळीवर कौतुक झालेले उत्तम उदाहरण मानले जाते. याउलट महाराष्ट्र व तामिळनाडू हे उच्च-मध्यम श्रेणीत येतात.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Explanation:
The correct answer is Option 3 (Kerala).
•
State-wise HDI Rankings in India:
•
In India, Kerala consistently ranks first in the Human Development Index (HDI).
•
According to the National Human Development Reports (Planning Commission) and UNDP/Global Data Lab estimates, Kerala boasts the highest HDI in India (exceeding 0.75, placing it in the High Human Development category).
•
Key Factors Behind Kerala's Success:
1.
Highest literacy rate in India (>94%).
2.
Highest sex ratio (1,084 females per 1,000 males).
3.
Highest life expectancy (~75.2 years) and lowest Infant Mortality Rate (IMR).
4.
Sustained public welfare investments in primary healthcare, land reforms, and universal schooling (widely studied as the 'Kerala Model of Development').
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Economist Amartya Sen highlighted Kerala as a prime example of achieving outstanding social and human development indicators even with moderate per capita income levels.