खालीलपैकी कोणती संज्ञा स्त्रियांची आर्थिक आणि राजकीय जीवनात सहभाग क्षमता मोजते?
EN
Which of the following terms measures women's ability to participate in economic and political life?
स्पष्टीकरण:
योग्य उत्तर पर्याय १ (लिंग सशक्तीकरण मोजमाप - Gender Empowerment Measurement / GEM) आहे.
•
लिंग सशक्तीकरण मोजमाप (GEM):
•
UNDP द्वारे १९९५ मध्ये सुरू करण्यात आलेले GEM हे स्त्रियांच्या आर्थिक आणि राजकीय निर्णय प्रक्रियेतील सहभागाचे मोजमाप करते.
•
हे मोजमाप तपासते की स्त्रिया निर्णय घेण्याच्या महत्त्वाच्या पदांवर आहेत किंवा नाही.
•
यात समाविष्ट तीन घटक:
१.
संसदेतील महिला खासदारांची टक्केवारी (राजकीय सहभाग).
२.
प्रशासकीय, व्यवस्थापकीय, व्यावसायिक आणि तांत्रिक पदांवरील महिलांची टक्केवारी (आर्थिक निर्णय सहभाग).
३.
दरडोई अंदाजित मिळकतीमधील स्त्रियांचा वाटा (आर्थिक संसाधनांवरील नियंत्रण).
•
याउलट, GDI हा महिलांच्या सरासरी क्षमतेतील (आरोग्य, शिक्षण, उत्पन्न) विषमता मोजतो.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
GDI (Gender-related Development Index): क्षमतांमधील (Capabilities) विषमता मोजतो.
•
GEM (Gender Empowerment Measure): संधी आणि निर्णय प्रक्रियेतील (Opportunities & Agency) सक्षमीकरण मोजतो.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Explanation:
The correct answer is Option 1 (Gender Empowerment Measurement / GEM).
•
Gender Empowerment Measure (GEM):
•
Introduced by UNDP in the 1995 Human Development Report, GEM specifically measures whether women are able to actively participate in economic and political decision-making and exercise agency.
•
Three Core Indicators of GEM:
1.
Political Participation: Percentage of female representatives in national parliaments.
2.
Economic Decision-Making: Percentage of women in administrative, managerial, professional, and technical jobs.
3.
Command over Resources: Female share of earned income.
•
In contrast, the GDI measures gender inequality in basic human capabilities (health, education, income).
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Remember the operational distinction: GDI reflects basic human *capabilities*, whereas GEM reflects *economic and political agency/empowerment*.