खालीलपैकी कोणते राज्य, भारतातील (विशेष आर्थिक क्षेत्र) "SEZ" धोरण रद्द करणारे पहिले राज्य आहे?
EN
Which one of the following states, is the first to scrap the "SEZ" policy in India ?
लक्ष्य परीक्षा
संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा
अपेक्षित वेळ
३० ते ४५ सेकंद
गुणदान पद्धत
+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह
काठिण्य पातळी
मध्यम (७४% अचूकता)
योग्य उत्तर: पर्याय (4) - सविस्तर स्पष्टीकरण
योग्य उत्तर: पर्याय (4) गोवा (Goa)
सविस्तर स्पष्टीकरण:
•
भारतात SEZ धोरण रद्द करणारे पहिले राज्य:
•
गोवा हे भारतातील पहिले राज्य ठरले ज्याने आपल्या राज्यातील विशेष आर्थिक क्षेत्र (SEZ - Special Economic Zone) धोरण पूर्णपणे रद्द (Scrap) करण्याचा निर्णय घेतला.
•
पार्श्वभूमी व कारणे:
•
केंद्र सरकारने 'विशेष आर्थिक क्षेत्र कायदा, 2005' मंजूर केल्यानंतर गोव्यात 15 SEZ प्रकल्पांना तत्त्वतः मंजुरी देण्यात आली होती.
•
परंतु गोवा हे भौगोलिकदृष्ट्या देशातील सर्वात लहान राज्य असल्याने, हजारो एकर शेती व वनजमीन अधिग्रहित करण्याविरोधात स्थानिक जनतेने, पर्यावरणवाद्यांनी आणि राजकीय पक्षांनी तीव्र आंदोलने सुरू केली.
•
जनक्षोभाची दखल घेत जानेवारी 2008 मध्ये तत्कालीन मुख्यमंत्री दिगंबर कामत यांच्या मंत्रिमंडळाने गोव्यातील सर्व 15 SEZ रद्द करण्याचा ऐतिहासिक निर्णय घेतला आणि केंद्राला तेथील मंजुरी मागे घेण्याची शिफारस केली.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
भारतातील SEZ (विशेष आर्थिक क्षेत्र) बाबत महत्त्वाचे मुद्दे:
•
EPZ ची सुरुवात: भारताने आशियातील पहिले निर्यात प्रक्रिया क्षेत्र (EPZ - Export Processing Zone) 1965 मध्ये कांडला (गुजरात) येथे सुरू केले होते.
•
SEZ धोरण: एप्रिल 2000 मध्ये जाहीर झाले (चीनच्या मॉडेलवर आधारित).
•
SEZ कायदा: 2005 मध्ये संसदेने मंजूर केला, जो 10 फेब्रुवारी 2006 पासून लागू झाला.
•
उद्दिष्टे: परकीय गुंतवणूक आकर्षित करणे, निर्यात वाढवणे, रोजगार निर्मिती आणि जागतिक दर्जाच्या पायाभूत सुविधांची निर्मिती.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (4) Goa
Detailed Explanation:
•
First State to Scrap SEZ Policy:
•
Goa was the first state in India to officially recommend and enforce the complete scrapping of its Special Economic Zone (SEZ) policy and revoke approvals for all sanctioned SEZs.
•
Context and Rationale:
•
Following the enactment of the Central Special Economic Zones Act, 2005, the Goa government had initially approved 15 SEZ proposals.
•
Given Goa's small territorial size and fragile ecological balance, local citizens, farmers, and civil society launched widespread agitations against large-scale land alienation, groundwater depletion, and real-estate exploitation.
•
In January 2008, the Goa Cabinet headed by Chief Minister Digambar Kamat unanimously decided to scrap all 15 notified/approved SEZs and requested the Union Ministry of Commerce to denotify them.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Milestones of India's SEZ Framework:
•
Asia's First Export Processing Zone (EPZ): Established in 1965 at Kandla, Gujarat.
•
SEZ Policy Introduced: April 2000 by Union Commerce Minister Murasoli Maran (inspired by the Chinese SEZ model).
•
Special Economic Zones Act, 2005: Passed in May 2005, came into effect on 10 February 2006.
•
Regulated by: Board of Approval (BoA), Ministry of Commerce and Industry.
पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)
✗ पर्याय (1) गुजरात (अयोग्य):
हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
⚠️ पर्याय (2) पश्चिम बंगाल (फसवणारा पर्याय - Distractor):
हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
⚠️ पर्याय (3) महाराष्ट्र (फसवणारा पर्याय - Distractor):
हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
✓ पर्याय (4) गोवा (अचूक उत्तर):
योग्य उत्तर:** पर्याय (4) गोवा (Goa)
🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)
'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१३ (GS) पेपर-१' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.
🎯 घटक चाचणी
मोफत टेस्ट
राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१३ (GS-१)
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२५ (GS) पेपर-१ (दि. ०९ नोव्हेंबर, २०२५)
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२४ (GS) पेपर-१ (दि. ०१ डिसेंबर, २०२४)
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)
घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१३ (GS) पेपर-१
MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१३ (GS) पेपर-१' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.
| क्र. | परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts) |
|---|---|
| 1 | परीक्षेतील अभ्यासक्रम: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयांतर्गत 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१३ (GS) पेपर-१' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे. |
| 2 | तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे. |
| 3 | मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात. |
| 4 | वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो. |
| 5 | उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी. |
📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयातील 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१३ (GS) पेपर-१' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.
stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)
- या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'गोवा' हे असून ते 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१३ (GS) पेपर-१' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
- MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
- परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
- संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
- MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)
हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे?
expand_more
हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.
'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१३ (GS) पेपर-१' या घटकाची तयारी कशी करावी?
expand_more
या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.
MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते?
expand_more
MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.
याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)
📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:
२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.