भारतीय राज्यघटनेतील कोणत्या तरतूदी न्यायालयाच्या स्वतंत्रतेशी संबंधित आहे? अ) न्यायाधिशांची नियुक्ती व पदच्चुती ब) कार्यकाळाची सुरक्षा क) वेतन व सेवा शर्ती ड) न्यायालयास अवमानाबाबत शिक्षा देण्याचा अधिकार पर्यायी उत्तरे :
EN
Which provisions in the Constitution of India relate to the independence of the judiciary?
a) Appointment and removal of judges
b) Security of tenure
c) Salaries and service conditions
d) Power to punish for contempt of court
Alternative answers:
अचूक उत्तर: पर्याय (४) वरील सर्व
सविस्तर विश्लेषण:
न्यायपालिकेच्या स्वातंत्र्याशी (Independence of Judiciary) संबंधित घटनात्मक तरतुदी:
•
(अ) नियुक्ती व पदच्युतीची कठीण पद्धत: न्यायाधीशांची नियुक्ती न्यायपालिकेच्या सल्ल्याने होते आणि पदमुक्तीसाठी संसदेचे विशेष बहुमत लागते (कलम १२४).
•
(ब) कार्यकाळाची सुरक्षा: न्यायाधीश वयाच्या ६५ वर्षांपर्यंत पदावर राहू शकतात; ते राष्ट्रपतींच्या मर्जीवर अवलंबून नसतात.
•
(क) वेतन व सेवाशर्ती निश्चित असणे: न्यायाधीशांचे वेतन संचित निधीवर भारित असते आणि नियुक्तीनंतर त्यात अहितकारक बदल करता येत नाही (कलम १२५).
•
(ड) अवमानाबद्दल शिक्षेचा अधिकार: न्यायालयाच्या प्रतिष्ठेचे रक्षण करण्यासाठी स्वतःच्या अवमानाबद्दल शिक्षा करण्याचा अधिकार (कलम १२९).
त्यामुळे वरील सर्व तरतुदी न्यायपालिकेचे स्वातंत्र्य सुनिश्चित करतात (पर्याय ४).
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
📌 MPSC परीक्षा टीप:
•
न्यायपालिकेच्या स्वातंत्र्याचे प्रमुख आधारस्तंभ: कार्यकाळाची सुरक्षा, भारित वेतन, अवमानाबद्दल शिक्षेचा अधिकार, आणि निवृत्तीनंतर वकिलीवर बंदी.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (4) All of the above
Detailed Analysis:
Constitutional safeguards for the independence of the judiciary:
•
(a) Mode of appointment and stringent removal: Judges are appointed in consultation with the judiciary and removed only by a stringent parliamentary impeachment procedure.
•
(b) Security of tenure: Judges hold office until age 65 and do not serve at the pleasure of the executive.
•
(c) Fixed salaries and conditions of service: Charged on the Consolidated Fund of India and non-diminishable to their disadvantage.
•
(d) Power to punish for contempt: Inherent authority under Article 129 to punish actions undermining judicial dignity.
Hence, all of the above provisions safeguard judicial independence (Option 4).
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
📌 MPSC Exam Tip:
•
Judicial independence is safeguarded by security of tenure, non-votable charged salaries, and contempt powers.