भारताला बलवान बनविण्याचा कार्यक्रम समजावून सांगताना गांधी हाताची पाच बोटे दाखवित असत. त्यांच्या मते प्रत्येक बोट कोणती गोष्ट दर्शवित असे?
EN
While explaining the programme to make India strong, Gandhi used to show five fingers of his hand. According to him, what did each finger represent?
योग्य उत्तर: (1) सुतकताई, अस्पृश्यता निवारण, मितपान (दारू किंवा अफू यांचे सेवन न करणे), हिंदू-मुस्लीम स्नेहभाव आणि स्त्रियांकरिता समानता.
सविस्तर स्पष्टीकरण:
•
गांधीजींचे हाताच्या पाच बोटांचे रूपक (Five Fingers of Nation-Building):
•
महात्मा गांधी जेव्हा खेड्यापाड्यातील जनतेला भारताच्या स्वातंत्र्याचा आणि राष्ट्रीय पुनर्बांधणीचा 'रचनात्मक कार्यक्रम' (Constructive Programme) समजावून सांगत, तेव्हा ते आपल्या हाताची पाच बोटे दाखवून त्याचे प्रतीक समजावून सांगत असत.
•
पाच बोटांचे प्रतीकात्मक अर्थ:
1.
अंगठा (सुतकताई / खादी): चरख्यावर सूत कातणे, जे ग्रामीण भारताच्या आर्थिक स्वावलंबनाचे आणि गरिबांच्या रोजगाराचे मूळ केंद्र आहे.
2.
तर्जनी (अस्पृश्यता निवारण): समाजातील उच्च-नीच भेद नष्ट करणे आणि अस्पृश्यतेचे उच्चाटन करणे.
3.
मध्यमा (मितपान / व्यसनमुक्ती): दारू, ताडी, अफू यांसारख्या मादक पदार्थांचे सेवन न करणे (मद्यपान बंदी).
4.
अनामिका (हिंदू-मुस्लिम स्नेहभाव): सर्व धर्मीय लोकांमध्ये बंधुभाव आणि धार्मिक सौहार्द जपणे.
5.
करंगळी (स्त्रियांकरिता समानता): महिलांना चूल आणि मूल यातून बाहेर काढून समाजात पुरुषांच्या बरोबरीचे समान स्थान व अधिकार देणे.
•
गांधीजी म्हणत की, जेव्हा ही पाचही बोटे एकत्र येतात, तेव्हा 'मूठ' (अहिंसा व राष्ट्रीय सामर्थ्य) तयार होते, जी बलाढ्य ब्रिटिश साम्राज्यशाहीला पराभूत करू शकते.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
गांधीजींचा रचनात्मक कार्यक्रम (Constructive Programme - 1941):
यात एकूण 18 घटकांचा समावेश होता:
1.
जातीय ऐक्य
2.
अस्पृश्यता निवारण
3.
मद्यपान बंदी (मितपान)
4.
खादी निर्मिती
5.
ग्रामोद्योग
6.
ग्राम स्वच्छता
7.
मूलभूत शिक्षण (नई तालीम)
8.
प्रौढ शिक्षण
9.
महिला कल्याण
10.
आरोग्य आणि स्वच्छता इ.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: (1) Spinning (Khadi), Eradication of untouchability, Temperance (abstaining from liquor/opium), Hindu-Muslim unity, and Equality for women.
Detailed Explanation:
•
Gandhiji's Metaphor of the Five Fingers:
•
While touring rural India to elucidate the Constructive Programme required to regenerate India morally and economically, Mahatma Gandhi used the visual allegory of the five fingers of a hand.
•
Symbolism of the Five Fingers:
1.
Thumb - Spinning (Khadi): The central economic anchor of rural regeneration, providing employment to starving peasant households and self-reliance (*Swavalamban*).
2.
Index Finger - Eradication of Untouchability: Eradicating the curse of untouchability and establishing social fraternity.
3.
Middle Finger - Temperance (Abstaining from intoxicants): Total prohibition of alcohol and narcotics (toddly, liquor, and opium) which ruined peasant families.
4.
Ring Finger - Hindu-Muslim Unity: Communal harmony, emotional brotherhood, and solidarity between all religious faiths.
5.
Little Finger - Equality for Women: Uplifting women from orthodox seclusion and child marriage to full civic and political equality alongside men.
•
Gandhi stressed that when all five fingers close together, they form a powerful fist (Ahimsa and collective national willpower) capable of shattering colonial subjugation.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Gandhi's Constructive Programme (formalized in 1941) encompassed 18 vital nation-building tasks:
•
Communal Unity, Removal of Untouchability, Prohibition, Khadi, Village Industries, Basic Education (Nai Talim), Uplift of Women, and Sanitation.