खालीलपैकी कोण सर्वाजनिक सेवक आहे, परंतु सरकारी सेवक नाही?
EN
Who among the following is a public servant, but not a servant of the Government?
अचूक उत्तर: पर्याय (4) वरील सर्व
सविस्तर विश्लेषण:
•
IPC कलम 21 ('लोकसेवक' - 'Public Servant') विरूद्ध कलम 14 ('शासनाचा सेवक' - 'Servant of Government'):
•
कलम 14 (शासनाचा सेवक): शासनाच्या अधिकाराखाली भारतात नियुक्त केलेली, काम करणारी किंवा नोकरीत असलेली कोणतीही व्यक्ती.
•
कलम 21 (लोकसेवक): यात 12 वर्गवारी दिलेल्या आहेत, ज्यामध्ये लोककर्तव्य (Public duty) बजावणारे अनेक अधिकारी व व्यक्ती समाविष्ट आहेत, जरी ते थेट शासनाचे नियमित कर्मचारी (Servant of Government) नसले तरी:
•
नगरपालिका आयुक्त (Municipal Commissioner): स्थानिक स्वराज्य संस्थेचे अधिकारी (कलम 21 चा बारावा वर्ग).
•
न्यायाधीश (Judge): न्यायनिर्णयाचे स्वतंत्र घटनात्मक/न्यायिक अधिकार वापरणारी व्यक्ती.
•
लवाद / कर निर्धारक (Arbitrator / Assessor): न्यायालयाला किंवा प्राधिकरणाला साहाय्य करणारी किंवा चौकशी करणारी व्यक्ती (कलम 21 चा सहावा वर्ग).
•
हे सर्व IPC कलम 21 नुसार 'लोकसेवक' (Public Servant) आहेत, परंतु ते सर्व तांत्रिकदृष्ट्या कार्यकारी शासनाचे थेट खाजगी/सरकारी सेवक (Servant of Government) म्हणून मर्यादित नाहीत. त्यामुळे पर्याय (4) हे अचूक उत्तर ठरते.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
📌 MPSC परीक्षा टीप: 'लोकसेवक' (Public Servant - कलम 21) ही संकल्पना 'शासनाचा सेवक' (Servant of Government - कलम 14) पेक्षा खूप व्यापक आहे. सर्व सरकारी सेवक हे लोकसेवक असतात, परंतु सर्व लोकसेवक हे सरकारी सेवक नसतात (उदा. स्थानिक स्वराज्य संस्थांचे अधिकारी, लवाद, महामंडळांचे कर्मचारी).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (4) All of the above
Detailed Analysis:
•
Section 21 ('Public Servant') vs Section 14 ('Servant of Government') of IPC:
•
Section 14 defines 'servant of the Government' as any officer or servant continued, appointed or employed in India by or under the authority of Government.
•
Section 21 defines 'public servant' broadly across 12 descriptions, encompassing individuals performing public duties, whether directly salaried by Government or by local/statutory bodies:
•
Municipal Commissioner: Officer in service or pay of a local authority (Twelfth Clause of Sec 21).
•
Judge / Judicial Officer: Independent judicial adjudicator (Third Clause of Sec 21).
•
Assessor / Arbitrator: Person to whom any cause or matter has been referred by any Court of Justice (Sixth Clause of Sec 21).
•
While all are 'public servants' under Section 21 IPC, they do not strictly fall under the narrow master-servant category of executive Government servants under Section 14. Hence, Option (4) 'All of the above' is correct.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
📌 MPSC Exam Tip: 'Public Servant' (Section 21 IPC) is a much broader category than 'Servant of Government' (Section 14 IPC). All servants of the government are public servants, but not all public servants are servants of the government.