खालीलपैकी कोण सर्वाजनिक सेवक आहे, परंतु सरकारी सेवक नाही?
EN
Who among the following is a public servant, but not a servant of the Government?
अचूक उत्तर: पर्याय (४) वरील सर्व
सविस्तर स्पष्टीकरण:
भारतीय दंड संहिता, १८६० मधील कलम १४ आणि कलम २१ यांतील फरक समजून घेणे आवश्यक आहे:
•
कलम १४ (सरकारी सेवक / Servant of Government): सरकारद्वारे नियुक्त केलेला आणि सरकारच्या वेतनावर कार्यरत असणारा अधिकारी किंवा कर्मचारी.
•
कलम २१ (लोकसेवक / Public servant): या कलमामध्ये १२ विविध प्रवर्गांचा समावेश करण्यात आला आहे. यामध्ये:
•
नगरपालिका आयुक्त / स्थानिक स्वराज्य संस्थांचे अधिकारी (Municipal Commissioner): कलम २१ च्या १२ व्या खंडानुसार स्थानिक प्राधिकरणाच्या सेवेत किंवा वेतनावर असणारी व्यक्ती ही लोकसेवक असते, पण ती थेट राज्य किंवा केंद्र सरकारची नोकर नसते.
•
न्यायाधीश / न्याय व्यक्ती (Judge): न्यायदानाचे स्वतंत्र कर्तव्य बजावणारी व्यक्ती ही संविधानात्मक किंवा वैधानिक पदावर असते.
•
कर निर्धारक / लवाद / असेसर (Assessor / Arbitrator): कलम २१ च्या ५ व्या व ६ व्या खंडानुसार लोकसेवक मानले जातात.
•
म्हणून हे सर्व कलम २१ नुसार 'लोकसेवक' आहेत, परंतु ते कलम १४ मधील अर्थानुसार 'सरकारी सेवक' नाहीत.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
📌 MPSC परीक्षा टीप: प्रत्येक 'सरकारी सेवक' (कलम १४) हा 'लोकसेवक' (कलम २१) असतोच; परंतु प्रत्येक 'लोकसेवक' हा 'सरकारी सेवक' असतोच असे नाही (उदा. महापालिका आयुक्त, आमदार/खासदार, विद्यापीठ कुलगुरू).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (4) All of the above
Detailed Explanation:
In the Indian Penal Code, 1860, there is a clear statutory distinction between Section 14 and Section 21:
•
Section 14 (Servant of Government): Denotes any officer or servant continued, appointed or employed in India by or under the authority of Government.
•
Section 21 (Public servant): Has a much wider scope encompassing 12 distinct descriptions:
•
Municipal Commissioner: Officers in the service or pay of a local authority (Twelfth clause) are public servants, but not direct government servants.
•
Judge / Judicial person: Exercising sovereign judicial functions (Third clause).
•
Assessor / Arbitrator: Persons to whom any cause has been referred by a court of justice (Fifth and Sixth clauses).
•
All of the above are 'public servants' under Section 21, but are not strictly 'servants of the Government' under Section 14.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
📌 MPSC Exam Tip: 'Public Servant' (Section 21) is a broad genus; 'Servant of Government' (Section 14) is a specific species. All government servants are public servants, but not all public servants are government servants.