भारतातील सांसदीय शासनपद्धती संदर्भात खालीलपैकी कोणते विधान बरोबर आहे? अ) राष्ट्रपती हा संसदेचा अविभाज्य अंग आहे. ब) तो पंतप्रधान आणि त्याच्या सल्ल्याने इतर मंत्र्यांची नियुक्ती करतो. क) राष्ट्रपतींची मर्जी असेपर्यंत मंत्री आपल्या पदावर राहू शकतात. ड) मंत्रीमंडळ राष्ट्रपतींना व्यक्तीगतरित्या जबाबदार असते. पर्यायी उत्तरे :
EN
With reference to the Parliamentary system of government in India, which of the following statements is/are correct?
a) The President is an integral part of Parliament.
b) He appoints the Prime Minister and other ministers on his advice.
c) Ministers hold office during the pleasure of the President.
d) The Cabinet is individually responsible to the President.
Alternative Answers:
अचूक उत्तर: पर्याय (1) अ, ब, क
सविस्तर घटनात्मक विश्लेषण:
•
विधान (अ) बरोबर आहे: अनुच्छेद 79 नुसार, भारताची संसद राष्ट्रपती, राज्यसभा आणि लोकसभा मिळून बनते. राष्ट्रपती हे संसदेचे अविभाज्य अंग (Integral part) आहेत.
•
विधान (ब) बरोबर आहे: अनुच्छेद 75(1) नुसार, राष्ट्रपती पंतप्रधानांची नियुक्ती करतात आणि पंतप्रधानांच्या सल्ल्याने इतर मंत्र्यांची नियुक्ती करतात.
•
विधान (क) बरोबर आहे: अनुच्छेद 75(2) नुसार, मंत्री राष्ट्रपतींची मर्जी असेपर्यंत (During the pleasure of the President) पद धारण करतात (मंत्र्यांची व्यक्तिगत जबाबदारी).
•
विधान (ड) चुकीचे आहे: अनुच्छेद 75(3) नुसार, मंत्रिमंडळ हे लोकसभेला (जनतेच्या सभागृहाला) एकत्रितपणे जबाबदार (Collectively Responsible) असते. विधानात मंत्रिमंडळ 'राष्ट्रपतींना व्यक्तीगतरित्या जबाबदार असते' म्हटले आहे, जे संसदीय लोकशाहीच्या तत्त्वाविरुद्ध व घटनाबाह्य आहे.
म्हणून विधाने अ, ब आणि क बरोबर आहेत.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
📌 MPSC परीक्षा टीप:
•
मंत्रिमंडळाची जबाबदारी (अनुच्छेद 75):
•
सामूहिक जबाबदारी (Collective Responsibility - Art. 75(3)): लोकसभेला जबाबदार (संसदीय व्यवस्थेचा कणा).
•
वैयक्तिक जबाबदारी (Individual Responsibility - Art. 75(2)): राष्ट्रपतींना जबाबदार (राष्ट्रपतींच्या मर्जीपर्यंत).
•
'मंत्रिमंडळ राष्ट्रपतींना व्यक्तीगतरित्या जबाबदार' हे विधान पूर्णतः चूक ठरते.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (1) a, b, c
Detailed Constitutional Analysis:
•
Statement (a) is correct: Under Article 79, Parliament consists of the President and two Houses (Council of States and House of the People). The President is an integral part of Parliament.
•
Statement (b) is correct: Under Article 75(1), the Prime Minister is appointed by the President and other ministers are appointed by the President on the advice of the Prime Minister.
•
Statement (c) is correct: Under Article 75(2), Ministers hold office during the pleasure of the President (individual ministerial responsibility).
•
Statement (d) is incorrect: Under Article 75(3), the Council of Ministers is collectively responsible to the Lok Sabha (House of the People), not individually to the President.
Therefore, statements a, b, and c are correct.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
📌 MPSC Exam Tip:
•
Ministerial Responsibility under Article 75:
•
Collective Responsibility (Art. 75(3)): To the Lok Sabha (heart of parliamentary democracy).
•
Individual Responsibility (Art. 75(2)): To the President (pleasure doctrine).