🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था MPSC Combine Group C Practice 2026 MEDIUM

खालील विधाने विचारात घ्या: (अ) राष्ट्रीय मानवाधिकार आयोग (NHRC) आणि राज्य मानवाधिकार आयोग (SHRC) यांच्या अध्यक्षांची नियुक्ती भारताचे राष्ट्रपती करतात. (ब) राष्ट्रीय मानवाधिकार आयोग आणि राज्य मानवाधिकार आयोगाच्या अध्यक्षांना केवळ भारताचे राष्ट्रपतीच पदावरून हटवू शकतात. (क) मूळ संविधानामध्ये 'भाषिक अल्पसंख्याकांसाठी विशेष अधिकारी' या पदाची तरतूद नव्हती. (ड) भाषिक अल्पसंख्याकांसाठीच्या विशेष अधिकाऱ्याचे कार्यालय केंद्रीय अल्पसंख्याक व्यवहार मंत्रालयाच्या प्रशासकीय अखत्यारित येते. (इ) भाषिक अल्पसंख्याकांसाठीचे विशेष अधिकारी आपला वार्षिक अहवाल थेट केंद्रीय मंत्रिमंडळाकडे सादर करतात. वरीलपैकी कोणती विधाने 'योग्य' आहेत?

EN Consider the following statements: (a) The Chairpersons of the National Human Rights Commission (NHRC) and State Human Rights Commission (SHRC) are appointed by the President of India. (b) Only the President of India is empowered to remove the Chairpersons of both NHRC and SHRC. (c) Originally, the Constitution of India did not contain a provision for a Special Officer for Linguistic Minorities. (d) The office of the Special Officer for Linguistic Minorities functions under the administrative control of the Ministry of Minority Affairs. (e) The Special Officer for Linguistic Minorities submits annual reports directly to the Union Cabinet. Which of the statements given above are CORRECT?

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

(अ), (ब), (क) आणि (ड)

(a), (b), (c) and (d)

(ब), (क) आणि (ड)

(b), (c) and (d)

(अ), (ब), (ड) आणि (इ)

(a), (b), (d) and (e)

वरील सर्व विधाने योग्य आहेत

All of the above are correct

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (2) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर: पर्याय (२) - (ब), (क) आणि (ड).

विश्लेषण:

• विधान (अ) अयोग्य आहे: NHRC च्या अध्यक्षांची नियुक्ती राष्ट्रपती करतात, परंतु SHRC च्या अध्यक्षांची नियुक्ती संबंधित राज्याचे राज्यपाल करतात.

• विधान (ब) योग्य आहे: SHRC च्या अध्यक्षांची नियुक्ती राज्यपाल करत असले, तरी त्यांना पदावरून दूर करण्याचा अधिकार कलम २३ अन्वये केवळ भारताच्या राष्ट्रपतींनाच आहे.

• विधान (क) योग्य आहे: मूळ संविधानात भाषिक अल्पसंख्याकांसाठी विशेष अधिकाऱ्याची तरतूद नव्हती. राज्य पुनर्रचना आयोगाच्या (फाजल अली आयोग) शिफारशीवरून ७ व्या घटनादुरुस्ती १९५६ द्वारे कलम ३५०B समाविष्ट करण्यात आले.

• विधान (ड) योग्य आहे: हे कार्यालय अल्पसंख्याक व्यवहार मंत्रालयाच्या अखत्यारित काम करते (मुख्यालय: प्रयागराज/अलाहाबाद).

• विधान (इ) अयोग्य आहे: कलम ३५०B(२) नुसार हे अधिकारी आपला वार्षिक अहवाल राष्ट्रपतींना सादर करतात, थेट केंद्र सरकारला नाही.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

लक्षात ठेवा: कलम ३५०B अंतर्गत भाषिक अल्पसंख्याकांसाठी विशेष अधिकाऱ्याची (CLM) नियुक्ती राष्ट्रपती करतात आणि अहवालही राष्ट्रपतींनाच सादर केला जातो.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option (2) - (b), (c) and (d).

Analysis:

• Statement (a) is incorrect: While the NHRC Chairperson is appointed by the President, the SHRC Chairperson is appointed by the Governor of the concerned State.

• Statement (b) is correct: Under Section 23 of the Act, only the President can remove the Chairperson/member of the SHRC on grounds of proved misbehaviour or incapacity after an inquiry by the Supreme Court.

• Statement (c) is correct: Originally, the Constitution did not provide for a Special Officer for Linguistic Minorities. Article 350B was inserted by the 7th Constitutional Amendment Act, 1956 based on the Fazal Ali Commission recommendations.

• Statement (d) is correct: The Commissioner for Linguistic Minorities (CLM) functions under the Ministry of Minority Affairs (HQ: Prayagraj).

• Statement (e) is incorrect: Under Article 350B(2), reports are submitted to the President, who causes them to be laid before each House of Parliament.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

Remember: Article 350B officer is appointed by the President and submits reports to the President.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) (अ), (ब), (क) आणि (ड) (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

✓ पर्याय (2) (ब), (क) आणि (ड) (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर: पर्याय (२) - (ब), (क) आणि (ड).

⚠️ पर्याय (3) (अ), (ब), (ड) आणि (इ) (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✗ पर्याय (4) वरील सर्व विधाने योग्य आहेत (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'सर्वोच्च न्यायालय: रचना, अधिकारक्षेत्र व कार्य' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

🎯 घटक चाचणी मोफत टेस्ट

सर्वोच्च न्यायालय व उच्च न्यायालये घटक चाचणी

quiz 20 प्रश्न timer 20 मिनिटे military_tech 20 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-क मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-ब मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (GS-2: भारतीय संविधान व राजकारण)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: सर्वोच्च न्यायालय: रचना, अधिकारक्षेत्र व कार्य

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'सर्वोच्च न्यायालय: रचना, अधिकारक्षेत्र व कार्य' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयांतर्गत 'सर्वोच्च न्यायालय: रचना, अधिकारक्षेत्र व कार्य' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयातील 'सर्वोच्च न्यायालय: रचना, अधिकारक्षेत्र व कार्य' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर '(ब), (क) आणि (ड)' हे असून ते 'सर्वोच्च न्यायालय: रचना, अधिकारक्षेत्र व कार्य' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'सर्वोच्च न्यायालय: रचना, अधिकारक्षेत्र व कार्य' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन