'ग्राम पंचायतीचे संघटन' हा विषय भारतीय राज्यघटनेच्या _______ अनुच्छेदात आहे.
EN
The subject of 'Organization of Gram Panchayat' is included in Article of the Constitution of India.
लक्ष्य परीक्षा
संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा
अपेक्षित वेळ
३० ते ४५ सेकंद
गुणदान पद्धत
+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह
काठिण्य पातळी
मध्यम (७४% अचूकता)
योग्य उत्तर: पर्याय (2) - सविस्तर स्पष्टीकरण
✅ उत्तर: आहे अनुच्छेद 40.
मुख्य मुद्दे
•
भारतीय राज्यघटनेचा अनुच्छेद 40 राज्यांना ग्रामपंचायतींचे संघटन करण्यासाठी आणि त्यांना स्वयं-सरकारच्या एककांप्रमाणे कार्य करण्यासाठी आवश्यक अधिकार आणि प्राधिकार प्रदान करण्यासाठी पाऊले उचलण्याचे निर्देश देतो.
•
हा राज्य धोरणाच्या मार्गदर्शक तत्वांचा (DPSP) भाग आहे, जे शासनासाठी गैर-न्यायप्रविष्ट मार्गदर्शक तत्त्वे आहेत.
•
हा अनुच्छेद विकेंद्रीकृत शासनावर जोर देतो आणि भारतातील तळागाळातील लोकशाहीला मजबूत करण्याचे उद्दिष्ट ठेवतो.
•
73 व्या घटनादुरुस्ती कायदा, 1992 ने देशभरात त्रिस्तरीय पंचायती राज प्रणाली स्थापित करून या अनुच्छेदाला व्यावहारिक स्वरूप दिले.
अतिरिक्त माहिती
•
अनुच्छेद 39: हा अनुच्छेद संपत्ती, संसाधने आणि संधींचे चांगले वितरण सुरक्षित करण्याशी संबंधित मार्गदर्शक तत्त्वे मांडतो. यामध्ये पुरुष आणि स्त्रिया दोघांसाठी समान कामासाठी समान वेतन, आणि संपत्ती काही लोकांच्या हातात केंद्रित होणार नाही याची खात्री करणे यासारख्या तरतुदींचा समावेश आहे.
•
अनुच्छेद 42: हा अनुच्छेद राज्यांना कामाच्या न्याय्य आणि मानवी परिस्थिती आणि प्रसूती मदत सुरक्षित करण्यासाठी तरतुदी करण्याचे निर्देश देतो. हा कामगार कल्याण आणि सामाजिक न्यायाशी संबंधित आहे.
•
अनुच्छेद 41: अनुच्छेद 41 राज्यांना आर्थिक क्षमता आणि विकासाच्या मर्यादेत, बेरोजगारी, वृद्धावस्था, आजारपण आणि अपंगत्वाच्या बाबतीत काम करण्याचा, शिक्षणाचा आणि सार्वजनिक मदतीचा अधिकार प्रदान करण्याचे बंधन घालतो.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
✅ Answer: Article 40.
📌 Key Highlights:
•
Article 40 of the Indian Constitution directs the state to take steps to organize village panchayats and endow them with necessary powers and authority to function as units of self-government.
•
It is part of the Directive Principles of State Policy (DPSP), which are non-justiciable guidelines for governance.
•
This article emphasizes decentralized governance and aims to strengthen grassroots democracy in India.
•
The 73rd Constitutional Amendment Act, 1992, gave practical shape to this article by establishing a three-tier Panchayati Raj system across the country.
📘 Additional Context:
•
Article 39: This article outlines the Directive Principles related to securing a better distribution of wealth, resources, and opportunities. It includes provisions such as equal pay for equal work for both men and women, and ensuring that wealth is not concentrated in the hands of a few.
•
Article 42: This article directs the state to make provisions for securing just and humane conditions of work and maternity relief. It deals with labor welfare and social justice.
•
Article 41: Article 41 mandates the state to provide the right to work, education, and public assistance in cases of unemployment, old age, sickness, and disability, within the limits of its economic capacity and development.
पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)
✗ पर्याय (1) अनुच्छेद 39 (अयोग्य):
हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
✓ पर्याय (2) अनुच्छेद 40 (अचूक उत्तर):
संबंधित अभ्यासक्रम, संदर्भ पुस्तके व आयोगाच्या अधिकृत उत्तरतालिकेनुसार हा पर्याय पूर्णतः अचूक ठरतो.
⚠️ पर्याय (3) अनुच्छेद 42 (फसवणारा पर्याय - Distractor):
हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
✗ पर्याय (4) अनुच्छेद 41 (अयोग्य):
हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)
'राज्यघटनेची निर्मिती व ऐतिहासिक पार्श्वभूमी' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC संयुक्त गट-क मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC संयुक्त गट-ब मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (GS-2: भारतीय संविधान व राजकारण)
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विशेष चाचणी ०१
भारतीय संविधानाची निर्मिती प्रक्रिया
कॅबिनेट मिशन योजना (Cabinet Mission Plan १९४६) अंतर्गत भारतासाठी घटना समितीची (Constituent Assembly) स्थापना करण्यात आली. घटना समितीने २ वर्षे, ११ महिने आणि १८ दिवस अथक परिश्रम करून जगातील सर्वश्रेष्ठ लिखित संविधान तयार केले.
| क्र. | परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts) |
|---|---|
| 1 | घटना समितीची पहिली बैठक ९ डिसेंबर १९४६ रोजी नवी दिल्ली येथे झाली. तात्पुरते अध्यक्ष म्हणून डॉ. सच्चिदानंद सिन्हा यांची निवड झाली. |
| 2 | ११ डिसेंबर १९४६ रोजी डॉ. राजेंद्र प्रसाद यांची घटना समितीचे कायमस्वरूपी अध्यक्ष म्हणून तर एच. सी. मुखर्जी यांची उपाध्यक्ष म्हणून निवड झाली. |
| 3 | १३ डिसेंबर १९४६ रोजी पंडित जवाहरलाल नेहरू यांनी ऐतिहासिक 'उद्देश पत्रिका' (Objective Resolution) मांडली, जी २२ जानेवारी १९४७ रोजी एकमताने मंजूर झाली. |
| 4 | सर बी. एन. राव (Sir B. N. Rau) हे घटना समितीचे घटनात्मक/कायदेशीर सल्लागार होते. |
| 5 | २९ ऑगस्ट १९४७ रोजी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या अध्यक्षतेखाली ७ सदस्यीय 'मसुदा समिती' (Drafting Committee) स्थापन करण्यात आली. |
| 6 | संविधानावर स्वाक्षरी करण्यासाठी २४ जानेवारी १९५० रोजी घटना समितीचे शेवटचे अधिवेशन भरले. यात २८४ सदस्यांनी स्वाक्षरी केली. |
📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयातील 'राज्यघटनेची निर्मिती व ऐतिहासिक पार्श्वभूमी' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.
stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)
- या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'अनुच्छेद 40' हे असून ते 'राज्यघटनेची निर्मिती व ऐतिहासिक पार्श्वभूमी' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
- MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
- परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
- संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
- MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)
हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे?
expand_more
हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.
'राज्यघटनेची निर्मिती व ऐतिहासिक पार्श्वभूमी' या घटकाची तयारी कशी करावी?
expand_more
या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.
MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते?
expand_more
MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.
याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)
📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:
२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.