MPSC Abhyas
MPSC Abhyas Academy
🎯
लक्ष्य परीक्षा
संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा
⏱️
अपेक्षित वेळ
३० ते ४५ सेकंद
⚖️
गुणदान पद्धत
+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह
📊
काठिण्य पातळी
मध्यम (७४% अचूकता)
भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था Rajyaseva Mains 2022 MEDIUM

भारताच्या राष्ट्रपतीवरील महाभियोगाबाबत खालीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे ?

EN Which of the following statements regarding the impeachment of the President of India is INCORRECT?
💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:
A
राष्ट्रपतीने राज्यघटनेचा भंग (violation of the constitution) केल्यास महाभियोग प्रक्रियेद्वारा त्यांना पदावरून दूर करता येवू शकते, मात्र 'राज्यघटनेचा भंग' म्हणजे काय याची व्याख्या राज्यघटनेने केलेली नाही.
The President can be removed through impeachment for violation of the Constitution, but 'violation of the Constitution' is not defined in the Constitution.
B
महाभियोगाच्या कार्यकाळात राष्ट्रपतीस निलंबित ठेवण्याची तरतूद नाही.
There is no provision to keep the President suspended during the impeachment period.
C
संसदेच्या सर्व सभासदांना राष्ट्रपतीच्या निवडीमध्ये आणि महाभियोगामध्ये सहभागी होण्याचा अधिकार आहे.
All members of Parliament have the right to participate in both the election and the impeachment of the President.
D
वरीलपैकी एकही नाही.
None of the above.
जाहिरात • ADVERTISEMENT
verified योग्य उत्तर: पर्याय (3) - सविस्तर स्पष्टीकरण

अचूक उत्तर: पर्याय (3) संसदेच्या सर्व सभासदांना राष्ट्रपतीच्या निवडीमध्ये आणि महाभियोगामध्ये सहभागी होण्याचा अधिकार आहे.

सविस्तर घटनात्मक विश्लेषण:

1. विधान (1) सत्य: संविधानाच्या अनुच्छेद 61 मध्ये राष्ट्रपतींवरील महाभियोगासाठी 'संविधानाचा भंग' (Violation of the Constitution) हे एकमेव कारण दिलेले आहे; परंतु 'संविधानाचा भंग' म्हणजे नेमके काय, याची व्याख्या संविधानात कुठेही केलेली नाही.
2. विधान (2) सत्य: महाभियोगाची प्रक्रिया सुरू असताना किंवा चालवली जात असताना राष्ट्रपतींना त्यांच्या पदावरून निलंबित ठेवण्याची कोणतीही तरतूद भारतीय संविधानात नाही; ठराव २/३ बहुमताने मंजूर होईपर्यंत ते पदावर कायम राहतात.
3. विधान (3) असत्य (चुकीचे): संसदेच्या सर्व सभासदांना निवडीमध्ये सहभागी होण्याचा अधिकार नाही; कारण संसदेचे नामनिर्देशित (Nominated) सदस्य राष्ट्रपतींच्या निवडणुकीत भाग घेऊ शकत नाहीत, ते केवळ महाभियोगात भाग घेतात. तसेच विधानसभेचे सदस्य निवडणुकीत असतात पण महाभियोगात नसतात.

म्हणून चुकीचे विधान पर्याय (3) हे आहे.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

📌 MPSC परीक्षा टीप: संसदेचे नामनिर्देशित सदस्य राष्ट्रपतींच्या निवडणुकीत भाग घेत नाहीत, परंतु महाभियोगात भाग घेतात. त्यामुळे सर्व सभासदांना दोन्हीत भाग घेण्याचा अधिकार नसतो!

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option (3) All members of Parliament have the right to participate in both the election and the impeachment of the President.

Detailed Constitutional Analysis:

1. Statement (1) is true: The sole ground for impeachment under Article 61 is 'violation of the Constitution', but the Constitution does not define what constitutes this phrase.
2. Statement (2) is true: There is no constitutional provision to place the President under suspension while impeachment proceedings are underway.
3. Statement (3) is false (incorrect): Nominated members of Parliament participate only in the impeachment, and are barred from voting in the election of the President under Article 54. Hence, not all members of Parliament have the right to participate in both proceedings.

Thus, the incorrect statement is Option (3).

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

📌 MPSC Exam Tip: Nominated MPs of Parliament have the right to vote in impeachment (Art. 61), but CANNOT vote in the election of the President (Art. 54).

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)
✗ पर्याय (1) राष्ट्रपतीने राज्यघटनेचा भंग (violation of the constitution) केल्यास महाभियोग प्रक्रियेद्वारा त्यांना पदावरून दूर करता येवू शकते, मात्र 'राज्यघटनेचा भंग' म्हणजे काय याची व्याख्या राज्यघटनेने केलेली नाही. (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
⚠️ पर्याय (2) महाभियोगाच्या कार्यकाळात राष्ट्रपतीस निलंबित ठेवण्याची तरतूद नाही. (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
✓ पर्याय (3) संसदेच्या सर्व सभासदांना राष्ट्रपतीच्या निवडीमध्ये आणि महाभियोगामध्ये सहभागी होण्याचा अधिकार आहे. (अचूक उत्तर): [gold]**अचूक उत्तर: पर्याय (3) संसदेच्या सर्व सभासदांना राष्ट्रपतीच्या निवडीमध्ये आणि महाभियोगामध्ये सहभागी होण्याचा अधिकार आहे.**[/gold]
✗ पर्याय (4) वरीलपैकी एकही नाही. (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.
assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'राष्ट्रपती: अधिकार, कार्य व महाभियोग' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

🎯 घटक चाचणी मोफत टेस्ट
राष्ट्रपती व राज्यपाल: अधिकार, कार्य व महाभियोग घटक चाचणी
quiz 20 प्रश्न timer 20 मिनिटे military_tech 20 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
MPSC संयुक्त गट-क मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)
quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
MPSC संयुक्त गट-ब मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)
quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (GS-2: भारतीय संविधान व राजकारण)
quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण
menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: राष्ट्रपती: अधिकार, कार्य व महाभियोग

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'राष्ट्रपती: अधिकार, कार्य व महाभियोग' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र. परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1 परीक्षेतील अभ्यासक्रम: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयांतर्गत 'राष्ट्रपती: अधिकार, कार्य व महाभियोग' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2 तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3 मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4 वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5 उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.
📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयातील 'राष्ट्रपती: अधिकार, कार्य व महाभियोग' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)
हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more
हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.
'राष्ट्रपती: अधिकार, कार्य व महाभियोग' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more
या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.
MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more
MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.
quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)
पोलीस उपनिरीक्षक 'अ' हे स्थानिक पंचासोबत घटनास्थळ पंचनामा करीत आहेत. तपासी ...
Dept PSI Mains 2021 सोडवून पहा ➔
खालीलपैकी कोणती चाचणी बंदुकीच्या दारूचे अंश शोधण्यासाठी केली जाते ?...
Dept PSI Mains 2017 सोडवून पहा ➔
खालीलपैकी कोणता साप बिनविषारी आहे?...
Dept PSI Mains 2017 सोडवून पहा ➔
खालीलपैकी कोणत्या परिस्थितीत मृतदेह कुजण्याची प्रक्रिया सर्वात लवकर होईल?...
Dept PSI Mains 2017 सोडवून पहा ➔
जाहिरात • ADVERTISEMENT
💬 या प्रश्नाबाबत काही शंका आहे का?
आमच्या MPSC शिक्षक व विषय तज्ञांशी थेट व्हॉट्सअॅपवर चर्चा करा.
व्हॉट्सअॅपवर शंका विचारा 💬
📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →