अचूक उत्तर: पर्याय (३) अ, ब बरोबर आणि क, ड चूक
स्पष्टीकरण:
भारतातील निवडणूक सुधारणा व नियमांचे विश्लेषण:
•
विधान (अ) बरोबर आहे: सर्वोच्च न्यायालयाच्या २७ सप्टेंबर २०१३ च्या 'PUCL वि. भारत सरकार' खटल्यातील ऐतिहासिक निकालानंतर, २०१४ च्या सार्वत्रिक लोकसभा निवडणुकीपासून सर्व स्तरांवर मतदारांना 'नोटा' (NOTA - None of the Above) चा पर्याय उपलब्ध करून देण्यात आला.
•
विधान (ब) बरोबर आहे: २०१९ च्या लोकसभा निवडणुकीत भारतातील सर्व ५४३ मतदारसंघांतील सर्व मतदान केंद्रांवर ईव्हीएमसोबत १००% व्हीव्हीपॅटचा (VVPAT) सार्वत्रिक वापर करण्यात आला.
•
विधान (क) चुकीचे आहे: राष्ट्रपती पदाच्या निवडणुकीसाठी राष्ट्रपती व उपराष्ट्रपती निवडणूक कायदा, १९५२ (१९९७ ची दुरुस्ती) नुसार उमेदवाराच्या अर्जावर ५० सूचक (proposers) आणि ५० अनुमोदक (seconders) अशा १०० निर्वाचक सदस्यांच्या स्वाक्षऱ्या आवश्यक असतात (६० नाही).
•
विधान (ड) चुकीचे आहे: उपराष्ट्रपती पदाच्या निवडणुकीसाठी २० सूचक आणि २० अनुमोदक अशा ४० सदस्यांच्या स्वाक्षऱ्या आवश्यक असतात (५० नाही).
त्यामुळे विधाने (अ, ब) बरोबर आणि (क, ड) चूक आहेत.
📌 MPSC परीक्षा टीप: राष्ट्रपती निवडणूक: ५० सूचक + ५० अनुमोदक (अनामत रक्कम रु. १५,०००). उपराष्ट्रपती निवडणूक: २० सूचक + २० अनुमोदक (अनामत रक्कम रु. १५,०००). NOTA ची सुरुवात २०१३/२०१४ सार्वत्रिक. १००% VVPAT सार्वत्रिक = २०१९ लोकसभा.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (3) a, b are correct and c, d are incorrect
Explanation:
Analysis of statements on electoral reforms and rules:
•
Statement (a) is correct: Following the Supreme Court's landmark judgment in the *PUCL v. Union of India* case (September 2013), the NOTA (None of the Above) option was made universally available in elections starting with the 2014 Lok Sabha elections.
•
Statement (b) is correct: In the 2019 Lok Sabha General Elections, 100% universal deployment of VVPAT machines attached to EVMs was implemented across all polling stations.
•
Statement (c) is incorrect: Under the Presidential and Vice-Presidential Elections Act, 1952 (as amended in 1997), a candidate for President must be subscribed by at least 50 proposers and 50 seconders (not 60).
•
Statement (d) is incorrect: For the election of the Vice-President, a candidate requires at least 20 proposers and 20 seconders (not 50).
Hence, statements (a, b) are correct and (c, d) are incorrect.
📌 MPSC Exam Tip: Presidential election requires 50 proposers and 50 seconders; Vice-Presidential election requires 20 proposers and 20 seconders. NOTA became universal in 2014; 100% VVPAT coverage was achieved in 2019.
