'कायद्यापुढील समानता' (Equality before Law) हा नियम अनिर्बंध नाही. त्याबाबतीत घटनात्मक आणि अन्य अपवाद आहेत. खालीलपकी कोणते अनुच्छेद 14 ला अपवाद आहेत? अ) भारताचे राष्ट्रपती आणि राज्यपाल यांना काही विशेष हक्क आहेत. ब) संसद सदस्य आणि राज्याच्या विधीमंडळाचे सदस्य यांच्याविरुद्ध त्यांनी संसदेत अथवा राज्य विधीमंडळात केलेल्या भाषणाबद्दल कोणत्याही न्यायल्यात खटला चालविता येत नाही. क) परदेशी दूत आणि राजनीतीज्ञ यांना फौजदारी दाव्याबाबत विशेष हक्क नाहीत तर केवळ दिवाणी दाव्याबाबत आहेत. ड) अनुच्छेद 31-सी हा अनुच्छेद 14 ला अपवाद आहे. पर्यायी उत्तरे :
EN
The rule of 'Equality before Law' is not absolute; there are constitutional and other exceptions to it. Which of the following are exceptions to Article 14?
a) The President of India and the Governors enjoy certain immunities.
b) No member of Parliament or State Legislature is liable to any proceedings in any court in respect of anything said in Parliament or State Legislature.
c) Foreign ambassadors and diplomats do not enjoy immunity regarding criminal proceedings but only regarding civil proceedings.
d) Article 31-C is an exception to Article 14.
Alternative answers:
1) a, b and c
2) b, c and d
3) a, b, c and d
4) a, b and d
अचूक उत्तर: पर्याय (4) अ, ब आणि ड
सविस्तर विश्लेषण:
कलम 14 मधील 'कायद्यासमोर समानता' या तत्त्वाला काही घटनात्मक व कायदेशीर अपवाद आहेत:
•
विधान अ बरोबर आहे: कलम 361 अन्वये भारताचे राष्ट्रपती आणि राज्यांचे राज्यपाल हे त्यांच्या पदाच्या अधिकारांच्या वापरासाठी न्यायालयाला जबाबदार नसतात आणि त्यांच्याविरुद्ध फौजदारी कारवाई चालवता येत नाही (कलम 14 चा अपवाद).
•
विधान ब बरोबर आहे: कलम 105(2) (संसद सदस्य) आणि कलम 194(2) (विधानमंडळ सदस्य) नुसार सदस्यांनी सभागृहात केलेल्या कोणत्याही भाषणाबाबत किंवा मतदानाबाबत न्यायालयांमध्ये खटला चालवता येत नाही (संसदीय विशेषाधिकार).
•
विधान क चुकीचे आहे: आंतरराष्ट्रीय कायद्यानुसार परदेशी राजदूत आणि राजनैतिक अधिकारी (Diplomats) यांना फौजदारी आणि दिवाणी या दोन्ही कारवाईपासून संपूर्ण संरक्षण प्राप्त असते. विधानात "फौजदारीबाबत विशेष हक्क नाहीत" असे चुकीचे म्हटले आहे.
•
विधान ड बरोबर आहे: कलम 31-C हा कलम 14 ला थेट अपवाद आहे ("जिथे कलम 31-C येते तिथे कलम 14 बाहेर जाते").
त्यामुळे अ, ब आणि ड हे अपवाद आहेत.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
📌 MPSC परीक्षा टीप: कलम 14 चे प्रमुख अपवाद:
•
कलम 361 (राष्ट्रपती व राज्यपाल).
•
कलम 361A (संसदेच्या कामकाजाचे वार्तांकन).
•
कलम 105 व 194 (खासदार व आमदार यांचे विशेषाधिकार).
•
कलम 31C (मार्गदर्शक तत्त्वे).
•
परदेशी राजदूत व राजनैतिक अधिकारी (दिवाणी व फौजदारी दोन्हीपासून संरक्षण).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (4) a, b and d
Detailed Analysis:
The principle of 'Equality before Law' under Article 14 is subject to several well-established exceptions:
•
Statement a is correct: Under Article 361, the President and Governors enjoy immunity from legal proceedings and criminal processes during their term of office.
•
Statement b is correct: Under Article 105(2) (MPs) and Article 194(2) (MLAs/MLCs), no member of legislature is liable to court proceedings for anything said or any vote cast in the legislature.
•
Statement c is incorrect: Foreign ambassadors and diplomats enjoy complete diplomatic immunity from both criminal and civil jurisdiction of Indian courts; stating they do not have criminal immunity is false.
•
Statement d is correct: Article 31C is a recognized exception to Article 14 ("Where Article 31C comes in, Article 14 goes out").
Hence, a, b, and d are exceptions to Article 14.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
📌 MPSC Exam Tip: Key exceptions to Article 14:
•
Article 361 (President and Governors)
•
Articles 105 & 194 (Legislative privileges)
•
Article 31C (DPSPs 39(b) & (c))
•
Diplomatic immunity (covers BOTH civil and criminal processes).