भारतीय राज्य घटनेच्या कलम 12 नुसार “राज्य” या संज्ञेत खालीलपैकी कोणती संस्था/यंत्रणा अंतर्भूत होत नाही?
EN
According to Article 12 of the Constitution of India, which of the following bodies/institutions is not included in the definition of "State"?
अचूक उत्तर: पर्याय (3) उच्च न्यायालय
सविस्तर विश्लेषण:
•
कलम 12 नुसार 'राज्यसंस्था' (State) ची व्याख्या:
•
संविधानाच्या भाग-III साठी कलम 12 मध्ये 'राज्य' या संज्ञेत पुढील घटकांचा समावेश होतो:
1.
भारताचे शासन आणि संसद (Government and Parliament of India).
2.
प्रत्येक घटकराज्याचे शासन आणि विधिमंडळ (विधानसभा व विधान परिषद - पर्याय 1 व 2).
3.
भारताच्या राज्यक्षेत्रातील किंवा भारत सरकारच्या नियंत्रणाखालील सर्व स्थानिक प्राधिकरणे (जसे की महानगरपालिका, जिल्हा परिषद, पंचायत - पर्याय 4).
4.
इतर प्राधिकरणे (जसे की LIC, ONGC, SAIL इत्यादी).
•
उच्च न्यायालय (न्यायव्यवस्था): सर्वोच्च न्यायालयाने 'नरेश श्रीधर मिराजकर विरुद्ध महाराष्ट्र राज्य (1967)' खटल्यात स्पष्ट केले की, न्यायालयीन कार्य पार पाडताना (purely judicial capacity) उच्च न्यायालय किंवा सर्वोच्च न्यायालय हे कलम 12 अंतर्गत 'राज्यसंस्था' या संज्ञेत येत नाही.
•
त्यामुळे उच्च न्यायालय हे कलम 12 मधील 'राज्य' या संज्ञेत थेट समाविष्ट होत नाही.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
📌 MPSC परीक्षा टीप: कलम 12 मधील 'राज्यसंस्थे'ची व्याख्या:
•
संसद व केंद्र शासन
•
राज्य विधिमंडळ (विधानसभा + विधान परिषद) व राज्य शासन
•
स्थानिक स्वराज्य संस्था (जिल्हा परिषद, पालिका)
•
न्यायमंडळ आपल्या न्यायिक कामकाजात कलम 12 मध्ये येत नाही!
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (3) High Court
Detailed Analysis:
•
Definition of 'State' under Article 12:
•
For the purposes of Part III, Article 12 defines 'State' to include:
1.
The Government and Parliament of India.
2.
The Government and the Legislature of each of the States (Legislative Assembly and Legislative Council).
3.
All local authorities (Zilla Parishads, Municipalities, Panchayats).
4.
Other authorities within the territory of India or under the control of the Government of India (statutory corporations like LIC, ONGC).
•
High Court (Judiciary): The Supreme Court held in *Naresh Shridhar Mirajkar v. State of Maharashtra (1967)* that when courts perform judicial functions, they do not fall within the definition of "State" under Article 12.
•
Hence, the High Court is the entity not included.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
📌 MPSC Exam Tip: Under Article 12, the definition of 'State' covers legislative and executive organs (Union and State) and local authorities, but does not encompass superior courts (High Courts and Supreme Court) exercising judicial functions.