सजीवांच्या पेशी पातळीवर (Cellular Level) पेशीच्या अंतर्गत खालीलपैकी कोणत्या मूलभूत जैविक व चयापचय प्रक्रिया अव्याहतपणे पार पडतात? अ) पेशीय उत्सर्जन (Cellular Excretion) ब) पेशीय श्वसन (Cellular Respiration) क) बाह्यपचन / पचन (Digestion) योग्य पर्याय निवडा:
EN
At the microscopic cellular level, which of the following vital metabolic life processes are carried out directly inside the cytoplasm and organelles of an individual living cell?
a) Cellular Excretion
b) Cellular Respiration
c) Digestion
Select the correct option:
योग्य उत्तर पर्याय (१) फक्त (अ) आणि (ब) आहे.
स्पष्टीकरण:
•
पेशीय श्वसन (Cellular Respiration - ब):
•
ही पेशीच्या आत घडणारी अत्यंत महत्त्वाची क्रिया आहे. सायटोप्लाझममध्ये ग्लुकोजचे विघटन (Glycolysis) होते आणि तंतुकणिकेत (Mitochondria) क्रेब्स चक्र व ऑक्सिडेटिव्ह फॉस्फोरिलेशन होऊन ATP च्या स्वरूपात ऊर्जा निर्माण होते.
•
पेशीय उत्सर्जन (Cellular Excretion - अ):
•
चयापचयादरम्यान निर्माण झालेले विषारी टाकाऊ पदार्थ (उदा. $CO_2$, अमोनिया, युरिया) पेशी पटलातून विसरण (Diffusion) किंवा एक्सोसायटोसिस (Exocytosis) द्वारे पेशीबाहेर उत्सर्जित केले जातात.
•
पचन (Digestion - क):
•
मानवासह उच्च बहुपेशीय प्राण्यांमध्ये अन्नाचे पचन हे पेशींच्या आत होत नाही, तर ते पचनसंस्थेच्या अन्ननलिकेच्या पोकळीत पेशीबाहेर (Extracellular Digestion) घडते. पचनानंतर तयार झालेले साधे घटक (ग्लुकोज, अमिनो आम्ले) रक्तात शोषून नंतर पेशींमध्ये पाठवले जातात.
•
म्हणून पेशी पातळीवरील मूलभूत वैश्विक अंतर्गत प्रक्रिया (अ) आणि (ब) या आहेत.
इतर पर्यायांचे विश्लेषण (Distractor Analysis):
•
बहुपेशीय प्राण्यांत पचन पेशीबाह्य पोकळीत (Lumen) होत असल्याने 'क' चा सर्वसमावेशक समावेश असणारे पर्याय २, ३ आणि ४ चुकीचे ठरतात.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
पेशीय श्वसनाचे टप्पे (Cellular Respiration Stages):
| १. ग्लायकोलिसिस (Glycolysis): पेशीद्रव्यात (Cytoplasm) घडते | ऑक्सिजनची गरज नसते | २ ATP मिळतात. |
|---|
२.
क्रेब्स सायकल (Kreb's Cycle): तंतुकणिकेच्या मॅट्रिक्समध्ये घडते.
| ३. इलेक्ट्रॉन ट्रान्सपोर्ट चेन (ETC): तंतुकणिकेच्या आतील पटलावर (Cristae) घडते | एकूण ३६ ते ३८ ATP तयार होतात. |
|---|
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (1) Only (a) and (b).
Explanation:
•
Cellular Respiration (b): Universal intracellular biochemical metabolic pathway wherein carbohydrates/glucose undergo enzymatic breakdown—glycolysis in cytoplasm followed by citric acid cycle and oxidative phosphorylation in mitochondria—generating chemical energy in the form of ATP.
•
Cellular Excretion (a): The active elimination of metabolic byproducts (carbon dioxide, nitrogenous wastes) from inside the cell across the plasma membrane via simple diffusion, active transport, and exocytosis.
•
Digestion (c): In advanced multicellular metazoans (including humans), digestion of ingested macromolecules is fundamentally extracellular, occurring within the specialized gastrointestinal tract lumen. Only after extracellular hydrolytic cleavage are simple micromolecules absorbed into cells.
•
Hence, fundamental universal intracellular metabolic operations comprise (a) and (b).
Distractor Analysis:
•
Options 2, 3, and 4 fail because macro-digestion is an organ-system extracellular physiological process.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Intra- vs Extra-cellular Digestion:
•
Intracellular Digestion: Protozoans (Amoeba) and Phagocytic WBCs (via Lysosomal enzymes).
•
Extracellular Digestion: Higher animals (human alimentary canal).
•
Cellular Respiration: Strictly intracellular in all aerobic organisms.