भारतीय राज्यघटनेच्या भाग ११ (Part XI) मधील प्रकरण १ (Chapter 1) हे केंद्र व राज्यांमधील 'कायदेविषयक संबंधां'शी (Legislative Relations) संबंधित आहे. या प्रकरणात खालीलपैकी कोणत्या कलमांचा समावेश होतो? (१) कलम २४५ ते कलम २५८ (२) कलम २४६ ते कलम २५६ (३) कलम २४५ ते कलम २५५ (४) कलम २४६ ते कलम २५८ योग्य पर्याय निवडा:
EN
Chapter 1 of Part XI of the Constitution of India deals with 'Legislative Relations' between the Union and the States. Which group of Articles is comprised within this Chapter?
(1) Article 245 to Article 258
(2) Article 246 to Article 256
(3) Article 245 to Article 255
(4) Article 246 to Article 258
Choose the correct option:
योग्य उत्तर: पर्याय (३) - कलम २४५ ते कलम २५५.
विश्लेषण:
•
भारतीय संविधानाच्या भाग ११ चे शीर्षक 'केंद्र आणि राज्ये यांमधील संबंध' (Relations between the Union and the States) असे आहे.
•
हा भाग दोन प्रकरणांमध्ये विभागलेला आहे:
१)
प्रकरण १: कायदेविषयक संबंध (Legislative Relations) - कलम २४५ ते २५५.
•
कलम २४५: संसद व राज्य विधिमंडळांच्या कायद्यांची प्रादेशिक व्याप्ती.
•
कलम २४६: कायदेविषयक विषयांची विभागणी (तीन सूची).
•
कलम २४८: शेषाधिकार (Residuary Powers).
•
कलम २४९, २५०, २५२, २५३: संसदेचे राज्यसूचीतील विषयांवर कायदे करण्याचे विशेष अधिकार.
•
कलम २५४: केंद्र व राज्य कायद्यांमधील विसंगती.
२)
प्रकरण २: प्रशासकीय/कार्यकारी संबंध (Administrative Relations) - कलम २५६ ते २६३.
•
म्हणून कायदेविषयक संबंध कलम २४५ ते २५५ मध्ये येतात.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
भाग ११ मधील दोन प्रकरणे कायम लक्षात ठेवा:
•
प्रकरण १: कायदेविषयक संबंध = कलम २४५ ते २५५.
•
प्रकरण २: प्रशासकीय संबंध = कलम २५६ ते २६३ (यातच कलम २६२ अंतर्गत आंतरराज्य पाणी तंटे आणि कलम २६३ अंतर्गत आंतरराज्य परिषद येते).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (3) - Article 245 to Article 255.
Analysis:
•
Part XI of the Constitution governs 'Relations between the Union and the States'.
•
Part XI is bifurcated into two chapters:
•
Chapter I: Legislative Relations (Articles 245 to 255)
•
Article 245: Territorial extent of laws by Parliament and State Legislatures.
•
Article 246: Subject-matter distribution (Seventh Schedule lists).
•
Article 248: Residuary powers of legislation.
•
Articles 249-253: Extraordinary parliamentary legislative powers over State subjects.
•
Article 254: Inconsistency between Central and State laws.
•
Chapter II: Administrative Relations (Articles 256 to 263).
•
Therefore, Chapter I spans Articles 245 to 255.
Distractor Evaluation:
•
Options (1), (2), and (4): Blur or conflate Chapter I with Chapter II articles (Articles 256-258 are administrative).
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Structure of Part XI:
•
Chapter I: Legislative Relations (Art 245–255).
•
Chapter II: Administrative Relations (Art 256–263). Note that Financial Relations are in Part XII (Art 264–293).