पुढील सिद्धांतांचा विचार करा. अ) अल्ट्रा व्हायरस ब) ऑडी अल्ट्रेम पार्टेम क) डेलीगेटस नॉन पोटेस्ट डेलीगेर ड) नेमो ज्युडेक्स इन कॉझा सुआ यापैकी कोणते सिद्धांत नैसर्गिक न्यायतत्त्वाच्या संदर्भात आहेत?
EN
Consider the following doctrines/maxims:
a) Ultra Vires
b) Audi Alteram Partem
c) Delegatus Non Potest Delegare
d) Nemo Judex In Causa Sua
Which of these principles relate to Natural Justice?
अचूक उत्तर: पर्याय (२) ब आणि ड
सविस्तर विश्लेषण:
नैसर्गिक न्यायतत्त्वांशी (Principles of Natural Justice) संबंधित सिद्धांत:
•
नैसर्गिक न्यायाचे दोन मूलभूत मुख्य आधारस्तंभ आहेत:
१.
ऑडी अल्ट्रेम पार्टेम (Audi Alteram Partem - 'ब'): 'दुसऱ्या बाजूचेही म्हणणे ऐकून घ्या' (Hear the other side / Rule of Fair Hearing). कोणावरही त्याची बाजू मांडण्याची संधी दिल्याशिवाय निर्णय दिला जाऊ नये.
२.
नेमो ज्युडेक्स इन कॉझा सुआ (Nemo Judex In Causa Sua - 'ड'): 'स्वतःच्या प्रकरणात कोणीही स्वतः न्यायाधीश असू शकत नाही' (No one should be a judge in his own cause / Rule against Bias).
•
इतर सिद्धांतांचे विश्लेषण:
•
अल्ट्रा व्हायरस (Ultra Vires - 'अ'): अधिकाराच्या पलीकडील कृती (प्रशासकीय कायद्याचा सिद्धांत).
•
डेलीगेटस नॉन पोटेस्ट डेलीगेर (Delegatus Non Potest Delegare - 'क'): ज्याला अधिकार सोपवले आहेत तो ते पुढे सोपवू शकत नाही (प्रत्यायोजित विधीनिर्माणाचा सिद्धांत).
त्यामुळे केवळ ब आणि ड हे नैसर्गिक न्यायाचे सिद्धांत आहेत (पर्याय २).
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
📌 MPSC परीक्षा टीप:
•
नैसर्गिक न्यायाचे दोन मुख्य सिद्धांत:
१.
Nemo Judex In Causa Sua (पक्षपाताविरोधात नियम).
२.
Audi Alteram Partem (दुसऱ्या बाजूचे म्हणणे ऐकून घेण्याचा नियम).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (2) b and d
Detailed Analysis:
Maxims relating to the Principles of Natural Justice:
•
Natural Justice is grounded on two core pillars:
1.
Audi Alteram Partem (b): "Hear the other side" — no person should be condemned unheard; a fair hearing must be provided.
2.
Nemo Judex In Causa Sua (d): "No one should be a judge in his own cause" — the rule against bias (pecuniary, personal, or subject matter bias).
•
Analysis of other doctrines:
•
Ultra Vires (a): Acts beyond legal power/authority.
•
Delegatus Non Potest Delegare (c): A delegated authority cannot further delegate its powers.
Hence, b and d are the principles of Natural Justice (Option 2).
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
📌 MPSC Exam Tip:
•
The two pillars of Natural Justice: (1) *Nemo Judex In Causa Sua* (Rule against bias), (2) *Audi Alteram Partem* (Rule of fair hearing).