खालील विधाने विचारात घ्या : अ) भारताच्या राष्ट्रपतीस महाभियोगाच्या प्रक्रियेद्वारे पदावरुन दूर केले जावू शकते. महाभियोग प्रक्रियेसाठी अनुच्छेद 61 मध्ये फक्त गैरवर्तणूक आणि अकार्यक्षमता ही दोनच कारणे नमूद केलेली आहेत. ब) महाभियोगाचा ठराव संसदेच्या दोन्ही सभागृहांमध्ये विशेष बहुमताने मंजूर होणे आवश्यक असते म्हणजेच प्रत्येक सभागृहाच्या एकूण सभासद संख्येच्या (निम्म्या पेक्षा जास्त) बहुमताने आणि हजर राहून मतदान करणाऱ्या दोन-तृतीयांश सभासदांच्या बहुमताने. पर्यायी उत्तरे:
EN
Consider the following statements:
a) The President of India can be removed from office through the impeachment process. Article 61 mentions only 'misbehavior' and 'incapacity' as the two grounds for impeachment.
b) The impeachment resolution must be passed in both Houses of Parliament by a special majority, that is, a majority of the total membership (more than half) of each House and a majority of not less than two-thirds of the members present and voting.
Alternative answers:
अचूक उत्तर: पर्याय (4) दोन्हीही विधाने चूकीची
सविस्तर घटनात्मक विश्लेषण:
राष्ट्रपतींवरील महाभियोग प्रक्रिया (अनुच्छेद 61):
1.
विधान (अ) चुकीचे आहे: राष्ट्रपतींवर महाभियोग चालवण्यासाठी संविधानाच्या अनुच्छेद 61 मध्ये फक्त एकच कारण नमूद केले आहे, ते म्हणजे 'संविधानाचा भंग' (Violation of the Constitution). 'गैरवर्तणूक' (Misbehaviour) आणि 'अकार्यक्षमता' (Incapacity) ही कारणे सर्वोच्च व उच्च न्यायालयाच्या न्यायाधीशांना पदावरून दूर करण्यासाठी असतात, राष्ट्रपतींसाठी नाही!
2.
विधान (ब) चुकीचे आहे: राष्ट्रपतींवरील महाभियोगाचा ठराव मंजूर होण्यासाठी लागणारे विशेष बहुमत हे संसदेच्या प्रत्येक सभागृहाच्या एकूण सभासद संख्येच्या किमान दोन-तृतीयांश (2/3 of Total Membership) असणे बंधनकारक असते. संविधानात या ठरावासाठी 'हजर राहून मतदान करणाऱ्या २/३' अशी तरतूद नाही. ही संविधानातील सर्वात कठीण बहुमत आवश्यकता आहे.
त्यामुळे विधाने अ आणि ब ही दोन्हीही विधाने चुकीची आहेत (पर्याय 4).
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
📌 MPSC परीक्षा टीप:
•
राष्ट्रपतींच्या महाभियोगाचे एकमेव कारण = संविधानाचा भंग (Violation of the Constitution)
•
महाभियोगासाठी लागणारे बहुमत = सभागृहाच्या एकूण सदस्य संख्येच्या २/३ बहुमत (हजर व मतदान करणाऱ्यांचे नव्हे!).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (4) Both statements are incorrect
Detailed Constitutional Analysis:
Impeachment of the President of India under Article 61:
1.
Statement (a) is incorrect: The sole constitutional ground for the impeachment of the President is 'Violation of the Constitution' (संविधानाचा भंग). The grounds 'proved misbehavior' and 'incapacity' apply to Supreme Court and High Court judges (Article 124(4)), not to the President.
2.
Statement (b) is incorrect: Under Article 61, an impeachment resolution must be passed by a majority of not less than two-thirds of the TOTAL membership of the House (सभागृहाच्या एकूण सदस्य संख्येच्या २/३). It does not require 'two-thirds of members present and voting'.
Therefore, both statements a and b are completely incorrect (Option 4).
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
📌 MPSC Exam Tip:
•
Sole Ground for Presidential Impeachment = Violation of the Constitution (Art. 61)
•
Required Majority = 2/3rd of the TOTAL membership of each House.