भारतातील निवडणुका आणि 'भारतीय निवडणूक आयोगासंदर्भात' (Election Commission of India) खालील विधाने विचारात घ्या: १. मुख्य निवडणूक आयुक्त (CEC) आणि इतर दोन निवडणूक आयुक्त (EC) यांना समान अधिकार व वेतन असून आयोगातील सर्व निर्णय बहुमताने घेतले जातात. २. संसदेच्या दोन्ही सभागृहांनी साध्या बहुमताने शिफारस केल्यास राष्ट्रपती मुख्य निवडणूक आयुक्तांना मुदतीपूर्वी पदावरून दूर करू शकतात. ३. भारतीय संविधानाच्या अनुच्छेद ३२४ मध्ये स्वतंत्र निवडणूक आयोगाची घटनात्मक तरतूद करण्यात आली आहे. ४. घटकराज्यांमधील स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या (पंचायत व नगरपालिका) निवडणुका घेण्याची जबाबदारी केंद्रीय निवडणूक आयोगाची नाही. वरीलपैकी कोणती विधाने सत्य आहेत?
EN
Consider the following statements regarding the 'Election Commission of India' and elections:
1. The Chief Election Commissioner (CEC) and the two Election Commissioners have equal powers and salaries, and decisions are taken by a majority vote.
2. The President can remove the Chief Election Commissioner before expiry of tenure if both Houses of Parliament recommend it by a simple majority.
3. Article 324 of the Indian Constitution provides for an independent Election Commission.
4. The Election Commission of India is not responsible for conducting elections to local bodies (Panchayats and Municipalities).
Which of the statements given above are TRUE?
योग्य उत्तर: (१) केवळ १, ३ आणि ४.
स्पष्टीकरण:
•
विधान १ सत्य आहे: मुख्य निवडणूक आयुक्त आणि इतर दोन आयुक्तांचे अधिकार, वेतन व भत्ते (सर्वोच्च न्यायालयाच्या न्यायाधीशांइतके) समान असतात. मतभेद झाल्यास निर्णय बहुमताने घेतला जातो.
•
विधान २ असत्य आहे: मुख्य निवडणूक आयुक्तांना (CEC) पदावरून दूर करण्यासाठी संसदेचे 'साधे बहुमत' चालत नाही; तर सर्वोच्च न्यायालयाच्या न्यायाधीशाप्रमाणेच संसदेच्या दोन्ही सभागृहांत 'विशेष बहुमत' (हजर व मतदान करणाऱ्यांच्या २/३ आणि एकूण सदस्यसंख्येचे बहुमत) आवश्यक असते (अनुच्छेद ३२४(५)).
•
विधान ३ सत्य आहे: अनुच्छेद ३२४ निवडणूक आयोगाची स्थापना, अधिकार आणि स्वातंत्र्याची हमी देतो.
•
विधान ४ सत्य आहे: केंद्रीय निवडणूक आयोग केवळ संसद, राज्य विधिमंडळे, राष्ट्रपती आणि उपराष्ट्रपती यांच्या निवडणुका घेतो; स्थानिक संस्थांच्या निवडणुका घेण्यासाठी संविधानाने स्वतंत्र 'राज्य निवडणूक आयोग' (अनुच्छेद २४३-के) निर्माण केला आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
इतर निवडणूक आयुक्तांना मात्र मुख्य निवडणूक आयुक्तांच्या शिफारशीवरून राष्ट्रपतींद्वारे पदावरून दूर केले जाऊ शकते.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: (1) 1, 3 and 4 only.
Explanation:
•
Statement 1 is true: The CEC and other two ECs draw equal salaries (equivalent to a Supreme Court judge) and enjoy equal voting powers. Decisions in case of difference of opinion are resolved by majority vote.
•
Statement 2 is false: The CEC cannot be removed by a simple majority. Under Article 324(5), the CEC can be removed from office only in like manner and on like grounds as a Judge of the Supreme Court, which requires a special majority in both Houses of Parliament.
•
Statement 3 is true: Article 324 provides for the independent constitutional setup of the Election Commission.
•
Statement 4 is true: The ECI conducts elections to Parliament, State Legislatures, and the offices of President and Vice-President. Local body elections are conducted by the respective State Election Commissions under Articles 243K and 243ZA.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
While the CEC can be removed only like a Supreme Court judge, other Election Commissioners can be removed by the President on the recommendation of the CEC.