खालील विधानांचे अवलोकन करा : विधान I : भारतीय संविधानातील कलम 149 मध्ये अशी तरतूद आहे की सर्वोच्च न्यायालय आपल्या अधिकार क्षेत्राचा वापर करून, त्याच्या समोर प्रलंवित असलेल्या प्रकरणांमध्ये पूर्णन्याय देण्यासाठी आवश्यक असे आदेश देऊ शकते. विधान II : न्यायालयाने दिलेला आदेश केंद्रशासित प्रदेश वगळता संपूर्ण देशात लागू होईल. पर्यायी उत्तरे :
EN
Consider the following statements:
Statement I: Article 149 of the Constitution of India provides that the Supreme Court in the exercise of its jurisdiction may pass such order as is necessary for doing complete justice in any cause or matter pending before it.
Statement II: The order passed by the court shall be enforceable throughout the country excluding Union Territories.
Alternative answers:
अचूक उत्तर: पर्याय (४) दोन्ही विधाने चूक आहेत
सविस्तर विश्लेषण:
दोन्ही विधानांचे परीक्षण:
•
विधान I चुकीचे आहे:
•
प्रलंबित असलेल्या कोणत्याही प्रकरणात 'पूर्ण न्याय' (Complete Justice) देण्यासाठी आवश्यक तो हुकूमनामा किंवा आदेश देण्याचा सर्वोच्च न्यायालयाचा अधिकार हा संविधानाच्या कलम १४२ मध्ये आहे, कलम १४९ मध्ये नाही!
•
कलम १४९ हे भारताचे नियंत्रक व महालेखापरीक्षक (CAG) यांच्या कर्तव्ये आणि अधिकारांशी संबंधित आहे.
•
विधान II चुकीचे आहे:
•
कलम १४२(१) नुसार, सर्वोच्च न्यायालयाने दिलेला असा हुकूमनामा किंवा आदेश भारताच्या संपूर्ण राज्यक्षेत्रात (केंद्रशासित प्रदेशांसह) लागू होतो (Enforceable throughout the territory of India). 'केंद्रशासित प्रदेश वगळता' हा दावा पूर्णतः चुकीचा आहे.
त्यामुळे दोन्ही विधाने चूक आहेत (पर्याय ४).
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
📌 MPSC परीक्षा टीप:
•
कलम १४२ = सर्वोच्च न्यायालयाचा 'पूर्ण न्याय' (Complete Justice) करण्याचा अधिकार (संपूर्ण भारतात, केंद्रशासित प्रदेशांसह लागू).
•
कलम १४९ = CAG ची कर्तव्ये व अधिकार.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (4) Both statements are incorrect
Detailed Analysis:
Evaluation of both statements:
•
Statement I is incorrect:
•
The power of the Supreme Court to pass decrees or orders for doing "complete justice" in any pending cause or matter is provided under Article 142, NOT Article 149.
•
Article 149 deals with the duties and powers of the Comptroller and Auditor General (CAG).
•
Statement II is incorrect:
•
Under Article 142(1), any decree or order passed by the Supreme Court is enforceable throughout the territory of India, which includes all Union Territories. The assertion that it excludes Union Territories is completely false.
Therefore, both statements are incorrect (Option 4).
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
📌 MPSC Exam Tip:
•
Article 142 gives the Supreme Court power to do 'complete justice' across the entire territory of India including UTs (Article 149 = CAG duties).