कोणत्या कालावधीत पंचवार्षिक योजना कार्यान्वित नव्हत्या किंवा केव्हा वार्षिक योजना राबविल्या गेल्या? अ) 1966-1969 ब) 1990-1992 क) 2000-2002 पर्यायी उत्तरे :
EN
During which period(s) were the Five-Year Plans not operational, or when were Annual Plans implemented?
(a) 1966-1969 (b) 1990-1992 (c) 2000-2002
Alternative answers:
अचूक उत्तर: पर्याय (१) अ आणि ब
भारतातील पंचवार्षिक योजनांच्या कालखंडानुसार पर्याय (१) अ आणि ब हे अचूक उत्तर आहे.
सविस्तर विश्लेषण:
•
(अ) १९६६-१९६९ (बरोबर): तिसऱ्या योजनेच्या अपयशानंतर (भारत-चीन युद्ध, भारत-पाक युद्ध, आणि तीव्र दुष्काळ) चौथ्या योजनेची अंमलबजावणी पुढे ढकलण्यात आली आणि १९६६ ते १९६९ या काळात तीन 'वार्षिक योजना' (Annual Plans) राबविल्या गेल्या. या कालखंडाला 'योजना सुट्टी' (Plan Holiday) म्हटले जाते.
•
(ब) १९९०-१९९२ (बरोबर): देशातील तीव्र राजकीय अस्थिरता आणि १९९१ चे गंभीर परकीय चलन/आर्थिक संकट यामुळे आठवी योजना सुरू होऊ शकली नाही. त्यामुळे १९९०-१९९१ आणि १९९१-१९९२ या काळात दोन स्वतंत्र वार्षिक योजना राबविल्या गेल्या.
•
(क) २०००-२००२ (चुकीचे): या काळात कोणतीही योजना सुट्टी नव्हती; नववी पंचवार्षिक योजना (१९९७ ते २००२) सुरळीतपणे कार्यान्वित होती.
•
म्हणून अ आणि ब या कालावधीत वार्षिक योजना राबविल्या गेल्या.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
📌 MPSC परीक्षा टीप: भारतातील योजना सुट्ट्या (Plan Breaks):
१.
पहिली योजना सुट्टी (Plan Holiday): १९६६ ते १९६९ (३ वार्षिक योजना).
२.
रोलिंग प्लॅन (सरकती योजना): १९७८ ते १९८० (जनता पक्ष सरकार).
३.
दुसरी योजना सुट्टी: १९९० ते १९९२ (२ वार्षिक योजना - आर्थिक संकट).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (1) (a) and (b)
In the historical chronology of India's Five-Year Plans, Option (1) (a) and (b) is the correct answer.
Detailed Analysis:
•
(a) 1966–1969 is correct: After the Third Plan failed due to the 1962 China war, 1965 Pakistan war, and consecutive severe droughts, the Fourth Plan was suspended and three Annual Plans were implemented. This interval is famously called the Plan Holiday.
•
(b) 1990–1992 is correct: Due to fast-changing political regimes at the Centre and the acute 1991 balance-of-payments crisis, the Eighth Plan was delayed, and two Annual Plans were implemented for 1990–91 and 1991–92.
•
(c) 2000–2002 is incorrect: The Ninth Five-Year Plan (1997–2002) was fully operational during this period.
•
Thus, (a) and (b) were the periods when Annual Plans were executed.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
📌 MPSC Exam Tip: Non-Plan Intervals in India:
1.
Plan Holiday: 1966–1969 (3 Annual Plans).
2.
Rolling Plan: 1978–1980 (Janata Party).
3.
Annual Plans: 1990–1992 (Economic crisis / BoP shock).