लिंग सक्षमता मापक खालीलपैकी कशाची गणना करते?
EN
Gender empowerment measure calculates, which of the following?
स्पष्टीकरण:
योग्य उत्तर पर्याय ४ (स्त्रिया आर्थिक आणि राजकीय जीवनात सक्रिय भाग घेत आहेत किंवा नाही) आहे.
•
लिंग सक्षमीकरण मापन (Gender Empowerment Measure - GEM):
•
GEM हे मापन UNDP द्वारे १९९५ च्या मानव विकास अहवालात प्रथम मांडण्यात आले.
•
GEM चा मुख्य उद्देश महिलांच्या मूलभूत क्षमतेपेक्षा (उदा. शिक्षण वा आरोग्य) त्यांच्या संधी (Opportunities) आणि निर्णय प्रक्रियेतील सहभाग (Participation in decision-making) मोजणे हा आहे.
•
यात प्रामुख्याने तीन बाबींचा विचार केला जातो:
१.
राजकीय सहभाग व निर्णय क्षमता: संसदेमधील महिलांचे प्रतिनिधित्व (टक्केवारी).
२.
आर्थिक सहभाग व निर्णय क्षमता: वरिष्ठ अधिकारी, व्यवस्थापक, व्यावसायिक आणि तांत्रिक पदांवरील महिलांची टक्केवारी.
३.
आर्थिक संसाधनांवरील नियंत्रण: महिलांचे अंदाजित दरडोई उत्पन्न (कमाई).
•
त्यामुळे महिला आर्थिक व राजकीय जीवनात किती सक्रिय सहभाग नोंदवत आहेत हे मोजण्यासाठी GEM चा वापर होतो.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
GDI हा महिलांच्या 'क्षमता' (Capabilities - शिक्षण, आरोग्य) मोजतो, तर GEM हा महिलांच्या 'संधी व सक्षमीकरण' (Agency, Opportunities and Political/Economic participation) मोजतो. हे दोन निर्देशांक १९९५ मध्ये एकाच वेळी लागू करण्यात आले होते.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Explanation:
The correct answer is Option 4 (Whether women are able to actively participate in economic and political life).
•
Gender Empowerment Measure (GEM):
•
The GEM was introduced by the UNDP in the Human Development Report 1995.
•
While GDI focuses on basic human capabilities (health, literacy), the GEM focuses specifically on women's opportunities and active participation in economic, professional, and political decision-making.
•
Core Dimensions of GEM:
1.
Political Participation: Percentage share of parliamentary seats held by women.
2.
Economic Participation: Percentage share of women in administrative, managerial, professional, and technical positions.
3.
Power over Economic Resources: Women's share of earned income relative to men.
•
Hence, GEM directly measures whether women are able to actively participate in economic and political life.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Always distinguish between GDI and GEM: GDI measures gender equality in basic *capabilities* (life expectancy, education, income), whereas GEM evaluates gender equality in *agency, empowerment, and decision-making power*.