फेक न्यूजच्या (बनावट बातमी) संदर्भात खालीलपैकी अयोग्य कथन/ने ओळखा. अ) प्रसारण सामुग्री तक्रार परिषद (BCCC) ही आक्षेपार्ह दूरचित्रवाणी सामुग्री आणि बनावट बातम्यांसाठी दुरचित्रवाणी प्रसारकांच्या विरोधात तक्रारी मान्य करते. ब) बनावट बातम्यांपासून बचाव करण्यासाठी भारतीय दंड संहितेच्या कलम 153 आणि 295 चा वापर केला जाऊ शकतो. क) भारतामध्ये बनावट बातम्यांविरुद्ध विशेष कायदे आहेत. ड) 2000/- रुपयाच्या नोटेमध्ये जीपीएस टॅकींग नॅनोचिप आहे, ही खोटी बातमी आहे. पर्यायी उत्तरे :
EN
Identify the incorrect statement(s) with reference to fake news:
a) The Broadcasting Content Complaints Council (BCCC) accepts complaints against TV broadcasters for objectionable television content and fake news.
b) Sections 153 and 295 of the Indian Penal Code can be invoked to tackle fake news.
c) There are specific, dedicated laws enacted in India against fake news.
d) The claim that the Rs. 2000 banknote has a GPS tracking nanochip is fake news.
Alternative answers:
अचूक उत्तर: पर्याय (४) फक्त क
स्पष्टीकरण व विश्लेषण:
फेक न्यूज (बनावट बातम्या) संदर्भातील कायदेशीर स्थिती:
•
विधान (अ) बरोबर: इंडियन ब्रॉडकास्टिंग फाउंडेशनने (IBF) स्थापन केलेली 'प्रसारण सामुग्री तक्रार परिषद' (BCCC) ही बिगर-वृत्त वाहिन्यांवरील आक्षेपार्ह सामुग्री व भ्रामक मजकुराबाबतच्या तक्रारी स्वीकारते.
•
विधान (ब) बरोबर: समाजात तेढ निर्माण करणाऱ्या बनावट बातम्यांविरुद्ध भारतीय दंड संहितेच्या (IPC) कलम १५३A (गटांमध्ये शत्रुत्व पसरवणे) आणि कलम २९५A (धार्मिक भावना दुखावणे) चा वापर केला जाऊ शकतो.
•
विधान (क) चुकीचे (विचारलेले उत्तर): भारतामध्ये केवळ फेक न्यूज रोखण्यासाठी कोणताही स्वतंत्र किंवा विशेष कायदा (Specific dedicated Act) अस्तित्वात नाही. यासाठी आयपीसी (IPC), माहिती तंत्रज्ञान कायदा (IT Act) आणि आपत्ती व्यवस्थापन कायद्यातील सामान्य कलमांचा वापर केला जातो.
•
विधान (ड) बरोबर: २०१६ च्या नोटाबंदीनंतर २,००० रुपयांच्या नोटेमध्ये 'जीपीएस नॅनोचिप' असल्याचा दावा अत्यंत प्रसिद्ध बनावट बातमी (Fake News) होता.
•
त्यामुळे अयोग्य विधान केवळ 'क' आहे (पर्याय ४ बरोबर).
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
📌 MPSC परीक्षा टीप: भारतात फेक न्यूजवर थेट बंदी घालणारा कोणताही स्वतंत्र कायदा नाही; त्याऐवजी IPC कलम १५३A, २९५A, ५०५(२) आणि IT Act चे कलम ६६D वापरले जाते.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (4) Only c
Detailed Explanation & Analysis:
Legal and institutional framework concerning Fake News in India:
•
Statement (a) is correct: The Broadcasting Content Complaints Council (BCCC), established by the Indian Broadcasting Foundation, adjudicates consumer complaints against objectionable broadcast content.
•
Statement (b) is correct: Existing penal provisions such as IPC Section 153A (promoting enmity between religious groups) and Section 295A (outraging religious feelings) can be applied against creators of communally malicious misinformation.
•
Statement (c) is incorrect (Asked Answer): There is no specific, standalone legislation in India enacted exclusively to deal with fake news. Authorities rely on scattered provisions in the IPC, IT Act 2000, and Disaster Management Act 2005.
•
Statement (d) is correct: The viral rumor in November 2016 alleging that the newly introduced Rs. 2000 currency note embedded a GPS Nano-chip was a classic case of fake news.
•
Therefore, the incorrect statement is (c), making Option (4) Only c the right answer.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
📌 MPSC Exam Tip: India does not possess a specific dedicated 'Fake News Act'. Prosecution relies on general penal clauses under IPC Sections 153A, 295A, 505 and IT Act Section 66D.