झारखंड राज्यातील सुवर्णरेखा आणि खरकई नद्यांच्या संगमावर वसलेले, जमशेदजी टाटा यांनी १९०७ मध्ये स्थापन केलेल्या भारतातील पहिल्या खाजगी महाकाय प्रकल्पासाठी 'स्टील सिटी' म्हणून ओळखले जाणारे औद्योगिक शहर कोणते?
EN
Nestled at the confluence of the Subarnarekha and Kharkai rivers in Jharkhand, established in 1907 by Jamsetji Tata to host India's first modern integrated private plant, which industrial hub is celebrated as 'Steel City'?
योग्य उत्तर: पर्याय (२) - लोह आणि पोलाद उद्योग (Iron and Steel Industry).
विश्लेषण:
•
झारखंड राज्यातील 'जमशेदपूर' (साकची - Tatanagar) हे शहर भारतातील 'लोह आणि पोलाद उद्योगाची राजधानी' मानले जाते.
•
पार्श्वभूमी: १९०७ मध्ये जमशेदजी नसरवानजी टाटा यांनी येथे 'टाटा आयर्न अँड स्टील कंपनी' (TISCO - सध्या Tata Steel) ची स्थापना केली. १९११ मध्ये येथे पिग आयर्न आणि १९१२ मध्ये प्रत्यक्ष पोलाद निर्मिती सुरू झाली.
•
अनुकूल भौगोलिक घटक:
•
लोहखनिज: मयूरभंज (ओडिशा) व नोआमुंडी (झारखंड).
•
कोळसा: झरिया (झारखंड).
•
पाणीपुरवठा: सुवर्णरेखा आणि खरकई नद्या.
•
चुनखडी व डोलोमाइट: सुंदरगड (ओडिशा).
•
रेल्वे वाहतूक: कोलकाता-मुंबई रेल्वे मार्ग आणि कोलकाता बंदर जवळ.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
भारतातील प्रमुख पोलाद प्रकल्प व परकीय सहाय्य (दुसरी पंचवार्षिक योजना):
१.
भिलाई (छत्तीसगड) - सोव्हिएत युनियन (रशिया)
२.
रुरकेला (ओडिशा) - पश्चिम जर्मनी
३.
दुर्गापूर (पश्चिम बंगाल) - युनायटेड किंगडम (ब्रिटन)
४.
बोकारो (झारखंड - तिसरी योजना) - रशिया.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (2) - Iron and Steel Industry.
Analysis:
•
Jamshedpur (originally the tribal village of Sakchi in Jharkhand) is synonymous with India's pioneering integrated Iron and Steel Industry.
•
Founded in 1907 by Jamsetji Tata, the Tata Iron and Steel Company (TISCO) commenced pig iron production in 1911 and steel ingots in 1912.
•
Ideal Locational Triangle:
•
High-grade hematite from Noamundi (Singhbhum) and Gorumahisani (Mayurbhanj).
•
Coking coal from Jharia.
•
Water supply from the perennial Kharkai and Subarnarekha rivers.
•
Flux limestone from Birmitrapur.
•
Proximity to Kolkata port and South Eastern Railway trunk lines.
Distractor Analysis:
•
Textiles, paper, and pharmaceuticals are secondary activities; Jamshedpur's global identity is strictly 'Steel City'.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Foreign collaboration in 2nd Five-Year Plan public steel mills: Bhilai (USSR), Rourkela (West Germany), and Durgapur (UK).