भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था PSI Mains 2020 MEDIUM

मानव अधिकार संरक्षण अधिनियम, 1993 खाली गठीत समितीच्या शिफारसीवरून ________ हे राष्ट्रीय मानव अधिकार आयोगाच्या अध्यक्षांची नेमणूक करतात.

EN On the recommendation of a Committee constituted under the Protection of Human Rights Act, 1993, the Chairperson of the National Human Rights Commission is appointed by ________.

कायदा मंत्री Law Minister

पंतप्रधान Prime Minister

✓

राष्ट्रपती President

✓ योग्य उत्तर (Correct Answer)

सर्वोच्च न्यायालय Supreme Court

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (3) - सविस्तर स्पष्टीकरण

अचूक उत्तर: पर्याय (३) राष्ट्रपती

मानव अधिकार संरक्षण अधिनियम, १९९३ च्या कलम ४(१) मधील वैधानिक तरतुदींनुसार पर्याय (३) राष्ट्रपती हे अचूक उत्तर आहे.

⚠️ टीप / प्रश्न व उत्तरतालिका स्पष्टीकरण: मानवाधिकार संरक्षण कायदा, १९९३ च्या कलम ४(१) नुसार राष्ट्रीय मानवाधिकार आयोगाच्या (NHRC) अध्यक्षांची व सदस्यांची अधिकृत नियुक्ती भारताचे राष्ट्रपती (पर्याय ३) यांच्याद्वारेच केली जाते. समितीच्या अध्यक्षस्थानी पंतप्रधान असतात, तर कायदा मंत्री या निवड समितीत सदस्यही नसतात. काही उत्तरतालिकेत पर्याय (१) असा उल्लेख आढळल्यास तो चुकीचा असून वैधानिक तरतुदींनुसार पर्याय (३) राष्ट्रपती हेच अचूक उत्तर आहे.

सविस्तर विश्लेषण:

• पर्याय (३) अचूक उत्तर: मानव अधिकार संरक्षण कायदा, १९९३ (Protection of Human Rights Act, 1993) च्या कलम ४(१) नुसार: "आयोगाचे अध्यक्ष आणि इतर सदस्यांची नियुक्ती राष्ट्रपतींद्वारे त्यांच्या सही व शिक्यानिशी एका उच्चस्तरीय समितीच्या शिफारशीवरून केली जाईल."

• शिफारस समितीचे सदस्य:

१. प्रधानमंत्री (अध्यक्ष)

२. लोकसभेचे अध्यक्ष (सदस्य)

३. केंद्रीय गृहमंत्री (सदस्य)

४. लोकसभेतील विरोधी पक्षनेते (सदस्य)

५. राज्यसभेतील विरोधी पक्षनेते (सदस्य)

६. राज्यसभेचे उपसभापती (सदस्य).

• पर्याय (१) चुकीचा: कायदा मंत्री या निवड समितीत नसतात आणि ते नियुक्तीही करत नाहीत.

• पर्याय (२) चुकीचा: प्रधानमंत्री हे शिफारस समितीचे अध्यक्ष असतात, परंतु अंतिम नियुक्ती राष्ट्रपती करतात.

• पर्याय (४) चुकीचा: सर्वोच्च न्यायालय ही न्यायिक संस्था आहे, कार्यकारी नियुक्त्या करत नाही.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

📌 MPSC परीक्षा टीप: NHRC नियुक्ती समितीची रचना (कलम ४(१)):

• एकूण ६ सदस्य: पंतप्रधान (अध्यक्ष), गृहमंत्री, लोकसभा अध्यक्ष, राज्यसभा उपसभापती, लोकसभेतील विरोधी पक्षनेते, राज्यसभेतील विरोधी पक्षनेते.

• नियुक्ती प्राधिकारी: भारताचे राष्ट्रपती.

• राजीनामा व पदच्युती: राष्ट्रपतींकडे राजीनामा दिला जातो.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option (3) President

Under Section 4(1) of the Protection of Human Rights Act, 1993, Option (3) President is the correct answer.

⚠️ Note / Answer Key Clarification: Under Section 4(1) of the Protection of Human Rights Act, 1993, the Chairperson and Members of the NHRC are appointed by the President of India (Option 3). The Prime Minister heads the recommendation committee, and the Law Minister is not even a member of this committee. If an answer key previously indicated Option (1), it is legally erroneous; the correct statutory answer is Option (3) President.

Detailed Analysis:

• Option (3) is correct: Section 4(1) of the Protection of Human Rights Act, 1993 explicitly states: "The Chairperson and other Members shall be appointed by the President by warrant under his hand and seal after obtaining the recommendations of a Committee consisting of:

1. The Prime Minister — Chairperson,

2. Speaker of the House of the People (Lok Sabha) — Member,

3. Minister in-charge of the Ministry of Home Affairs — Member,

4. Leader of the Opposition in the House of the People — Member,

5. Leader of the Opposition in the Council of States (Rajya Sabha) — Member,

6. Deputy Chairman of the Council of States — Member."

• Option (1) is incorrect: The Law Minister is neither the appointing authority nor a member of the selection committee.

• Option (2) is incorrect: The Prime Minister heads the selection committee, but the formal appointing authority is the President.

• Option (4) is incorrect: The Supreme Court has no executive appointing role here.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

📌 MPSC Exam Tip: NHRC Appointment Committee (Section 4(1)):

• 6 members: Prime Minister (Chairperson), Union Home Minister, Lok Sabha Speaker, Rajya Sabha Deputy Chairman, Leaders of Opposition in Lok Sabha and Rajya Sabha.

• Appointing Authority: President of India.

sell 📌 महत्त्वाचे विषय व सर्च टॅग्ज (Important Topics & Search Tags):

#भारतीयराज्यघटनावराज्यव्यवस्थास #भारतीयराज्यघटनावराज्यव्यवस्था #MPSCसंयुक्तपूर्वपरीक्षा #राज्यसेवापूर्वपरीक्षा #MPSCसरावप्रश्नसंच #PYQ2020 #MPSCअचूकउत्तरपत्रिका #स्पर्धापरीक्षामार्गदर्शन

← मागील प्रश्न

पुढील प्रश्न →

📱 ५०,०००+ MPSC सराव प्रश्न व टेस्ट सिरीज मोफत!

📚 याच विषयातील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न: