1952 पासून पंचायती राज संस्था कार्यरत आहेत परंतु त्यांना जबाबदार सार्वजनिक संस्थांचा दर्जा प्राप्त झालेला नाही कारण: अ) नियमित निवडणुकांचा अभाव ब) समाजातील दुर्बल घटकांचे अपुरे प्रतिनिधीत्व क) अपुरी सत्ता ड) केंद्र सरकारचे अपुरे नियंत्रण पर्यायी उत्तरे:
EN
Panchayati Raj Institutions have been functioning since 1952, but they could not acquire the status of responsive public bodies because:
a) Lack of regular elections
b) Inadequate representation of weaker sections of society
c) Insufficient powers
d) Inadequate control of the Central Government
Alternative answers:
1: Only d is correct
2: Only a is correct
3: a, b and c are correct
4: Only b is correct
अचूक उत्तर: पर्याय (३) अ, ब आणि क बरोबर आहे
स्वातंत्र्योत्तर काळातील स्थानिक संस्थांच्या अपयशाच्या कारणांनुसार पर्याय (३) अ, ब आणि क बरोबर आहे हे अचूक उत्तर आहे.
सविस्तर विश्लेषण:
•
७३ व्या व ७४ व्या घटनादुरुस्तीपूर्वी भारतातील स्थानिक स्वराज्य संस्था प्रभावीपणे कार्यरत राहू शकल्या नाहीत. याची प्रमुख कारणे:
•
(अ) नियमित निवडणुकांचा अभाव: राज्यांनी अनेक वर्षे निवडणुका न घेता स्थानिक स्वराज्य संस्था दीर्घकाळ विसर्जित ठेवल्या होत्या.
•
(ब) दुर्बल घटकांचे अपुरे प्रतिनिधित्व: महिला, अनुसूचित जाती (SC) व अनुसूचित जमाती (ST) यांना अनिवार्य घटनात्मक आरक्षण नसल्याने त्यांचे निर्णयप्रक्रियेत प्रतिनिधित्व नगण्य होते.
•
(क) अपुरी सत्ता व आर्थिक स्त्रोत: संस्थांना पुरेशी स्वायत्तता, अधिकार आणि आर्थिक स्त्रोत सोपवण्यात आले नव्हते.
•
(ड) चुकीचे कारण: केंद्र सरकारचे नियंत्रण नसणे हे कारण नव्हते; उलट स्थानिक स्वराज्य संस्थांची स्वायत्तता आणि लोकशाही विकेंद्रीकरण वाढवणे आवश्यक होते, केंद्राचे नियंत्रण वाढवणे नव्हे.
•
याच उणिवा दूर करण्यासाठी १९९२ मध्ये ७३ वी घटनादुरुस्ती करून नियमित निवडणुका, आरक्षण आणि २९ विषयांचे अधिकार घटनात्मकरीत्या बंधनकारक करण्यात आले.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
📌 MPSC परीक्षा टीप: ७३ व्या घटनादुरुस्तीची उद्दिष्टे (Objectives):
•
दर ५ वर्षांनी नियमित निवडणुका बंधनकारक करणे (कलम २४३-E व २४३-K).
•
SC/ST आणि महिलांना १/३ आरक्षण देऊन सर्वसमावेशक प्रतिनिधित्व देणे (कलम २४३-D).
•
आर्थिक स्वायत्ततेसाठी राज्य वित्त आयोगाची स्थापना करणे (कलम २४३-I).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (3) a, b and c are correct
Based on the historical reasons for the weakness of pre-1992 local bodies, Option (3) a, b and c are correct is the correct answer.
Detailed Analysis:
•
Prior to the 73rd Constitutional Amendment Act, Panchayati Raj Institutions suffered from several systemic weaknesses:
•
(a) Lack of regular elections: Elections were frequently postponed and local bodies remained superseding/dissolved for years.
•
(b) Inadequate representation: Women, SCs, and STs lacked mandatory constitutional reservation and representation.
•
(c) Insufficient powers and financial resources: State governments were reluctant to devolve genuine powers and revenue-raising authority.
•
(d) is incorrect: The objective of Panchayati Raj is democratic decentralisation and local autonomy, NOT central government control.
•
These three shortcomings (a, b, and c) directly necessitated the passage of the 73rd Constitutional Amendment Act in 1992.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
📌 MPSC Exam Tip: Key Remedies Introduced by the 73rd Amendment:
•
Mandatory 5-year elections conducted by an independent State Election Commission (Art 243-E, 243-K).
•
Mandatory reservations for SC/ST and at least 1/3 seats for women (Art 243-D).
•
Mandatory constitution of State Finance Commission every 5 years (Art 243-I).