संविधानाच्या उद्देशिकेच्या (Preamble) ऐतिहासिक पार्श्वभूमीसंदर्भात खालीलपैकी कोणते विधान 'अयोग्य' (चुकीचे) आहे? (१) अमेरिकेची राज्यघटना ही जगातील पहिली राज्यघटना होती जिने प्रस्तावनेने सुरुवात केली आणि भारतीय प्रस्तावनेवर तिचा प्रभाव आहे. (२) केशवानंद भारती खटल्यात (१९७३) सर्वोच्च न्यायालयाने प्रस्तावना हा संविधानाचा अविभाज्य भाग असल्याचा निर्वाळा दिला. (३) ब्रिटिशकालीन भारत सरकार कायदा, १९१९ (माँटेग्यू-चेम्सफर्ड सुधारणा) ला स्वतंत्र प्रस्तावना जोडलेली होती. (४) ब्रिटिशकालीन भारत सरकार कायदा, १९३५ (Government of India Act, 1935) ला स्वतःची स्वतंत्र नवीन प्रस्तावना जोडण्यात आली होती. योग्य पर्याय निवडा:
EN
Regarding the historical and constitutional context of the Preamble, which of the following statements is INCORRECT?
(1) The American Constitution was the first in the world to begin with a Preamble, which influenced the Indian Preamble.
(2) In the Kesavananda Bharati case (1973), the Supreme Court ruled that the Preamble is an integral part of the Constitution.
(3) The Government of India Act, 1919 (Montagu-Chelmsford Reforms) had its own Preamble.
(4) The Government of India Act, 1935 was enacted with its own separate, new Preamble.
Choose the correct option:
योग्य उत्तर: पर्याय (४) - १९३५ च्या भारत सरकार कायद्याला स्वतःची स्वतंत्र प्रस्तावना जोडण्यात आली होती (हे विधान चुकीचे आहे).
विश्लेषण:
•
विधान (४) चुकीचे आहे: भारत सरकार कायदा, १९३५ ला स्वतःची कोणतीही स्वतंत्र प्रस्तावना (No Preamble) नव्हती! ब्रिटिश संसदेने १९३५ चा कायदा संमत करताना त्यामध्ये १९१९ च्या भारत सरकार कायद्याचीच जुनी प्रस्तावना जशीच्या तशी कायम ठेवली होती.
•
विधान (१) बरोबर आहे: अमेरिकन राज्यघटना (१७८७) ही प्रस्तावना असलेली जगातील पहिली लिखित घटना आहे; भारताने प्रस्तावनेची संकल्पना अमेरिकेकडून आणि तिची भाषा ऑस्ट्रेलियाकडून स्वीकारली.
•
विधान (२) बरोबर आहे: केशवानंद भारती खटल्यात (१९७३) १३ न्यायमूर्तींच्या पूर्ण पीठाने बेरुबारी खटल्याचा (१९६०) जुना निर्णय बदलून 'प्रस्तावना हा संविधानाचा अविभाज्य भाग आहे' असा ऐतिहासिक निर्वाळा दिला.
•
विधान (३) बरोबर आहे: १९१९ च्या कायद्याला स्वतंत्र प्रस्तावना होती, ज्यामध्ये 'जबाबदार शासनपद्धती हळूहळू देणे' हे ब्रिटिशांचे उद्दिष्ट नमूद होते.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
वारंवार विचारला जाणारा प्रश्न: कोणत्या ब्रिटिश कायद्याला स्वतःची प्रस्तावना नव्हती? -> भारत सरकार कायदा, १९३५.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (4) - The Government of India Act, 1935 had its own separate Preamble (This statement is INCORRECT).
Analysis:
•
Statement (4) is incorrect: The Government of India Act, 1935 did NOT have its own separate preamble. The British Parliament retained and appended the Preamble of the Government of India Act, 1919 to the 1935 Act to reiterate that British policy towards dominion status remained unchanged.
•
Statement (1) is correct: The American Constitution was the first in the world to begin with a Preamble, providing the model for India and many modern democracies.
•
Statement (2) is correct: In the historic Kesavananda Bharati case (1973), the Supreme Court overturned the 1960 Berubari ruling and held that the Preamble is an integral part of the Constitution.
•
Statement (3) is correct: The Government of India Act, 1919 contained a formal Preamble stating the British objective of gradual development of self-governing institutions.
Distractor Evaluation:
•
Options (1), (2), and (3): Factually correct statements.
•
Option (4): The false statement, hence the correct answer.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Key historical fact: The Government of India Act 1935 had no preamble of its own; it borrowed the 1919 Preamble.